Afzetten tegen mama

Mijn zoontje van 1 jaar en 10 maanden is gezond en ondernemend. De laatste maanden begint hij zich steeds meer tegen mij (zijn moeder) af te zetten. Ik mag hem niet troosten, geen schone luier omdoen of in bad doen. Zodra hij boos wordt begint hij mij te slaan, trekt aan mijn haar, bijt of gooit dingen stuk. Hij heeft zeker ook momenten dat hij wel wil knuffelen of een kusje geven, maar grotendeels wil hij alleen met zijn vader optrekken en ben ik gewoon niet in beeld. Ik heb al verschillende manieren geprobeerd om dit te stoppen en ook dezelfde band met hem terug te krijgen als daarvoor, maar het lijkt alsof hij zich steeds meer van mij afzet. Ik ben boos geworden, heb hem op de gang gezet om af te koelen, niet erop gereageerd etc. Daarnaast begint hij dit gedrag ook op het kinderdagverblijf te uiten op andere kinderen en thuis schopt en slaat hij de kat of hond zonder reden en rent er dan hard lachend achteraan. Hij gedraagt zich steeds meer alsof ik een grote boeman (vrouw) ben en wijst mij steeds keihard af. De pijn die mij dit doet in mijn hart is echt onbeschrijflijk en bijna niet te doorstaan.


Dat het heel veel pijn doet als je kind je zo behandelt snap ik heel goed. Maar ik wil je wel meteen laten weten dat het gedrag van jouw zoontje niets maar dan ook helemaal niets te maken heeft met niet meer houden van. Het is eerder precies omgekeerd. Je zoontje gedraagt zich zo, omdat hij voelt dat je van hem houdt en omdat hij zich erg veilig bij je voelt. Houden van is voor kleine kinderen helemaal geen punt van discussie. Dat hoort automatisch bij hun leven. Jij bent mama en daarmee de allerbelangrijkste voor je zoontje. Zit daar dus niet over in alsjeblieft. Wat is er dan wel aan de hand? Jouw zoontje is aan het experimenteren. Hij zit al lekker in de peuterpuberteit en dat betekent dat hij zijn eigen wil aan het uitproberen is. Hij ontdekt dat hij van alles kan willen. En ook dat hij van alles NIET kan willen. Hij zet zich af, hij probeert zijn grenzen uit. En daarbij gaat hij voor het gemak over de grenzen van andere mensen heen. Hij weet nog niet dat hij jou daarmee veel pijn doet. Hij beseft niet dat jij gevoelens hebt die hij kan kwetsen. Daarvoor is hij nog veel te jong. Het duurt zeker nog een paar jaar voor je peuter zich empathisch kan inleven in een ander en dus weet hoe jij je moet pesten. Wat hij dus doet is experimenteren met kwaad gedrag, met agressief gedrag, en met afwijzend gedrag. En omdat hij zich bij jou het veiligst voelt durft hij zich tegen jou ook flink te laten gaan.


Wat nu te doen? Ten eerste is het dat je agressief gedrag naar jou of anderen toe meteen stopt. Pak je kind op en zet hem even op een time-out plek. Zeg kort altijd hetzelfde, bijvoorbeeld: je mag niet slaan. Ga verder niet van alles uitleggen, want dat begrijpt hij toch niet. Zorg wel dat je toon klopt met je woorden. Dus niet vriendelijk iets zeggen wat niet vriendelijk is bedoeld. Na een korte tijd (bijv. minuutje) pak je hem weer op en ga je samen iets totaal anders doen. Begin niet meer over wat er is gebeurd. Dan geef je juist weer aandacht aan het negatieve gedrag. Het gaat erom dat hij leert om leuke dingen vaker te doen. Wat er namelijk gaande is, is dat hij ontdekt dat er een reactie komt als hij nare dingen doet. Hij lacht erom als de hond piepend wegrent, omdat hij de reactie van de hond spannend vindt. Ook mopperen kan voor je kind spannend zijn. Hij krijgt dan veel aandacht. Hij beseft nog niet dat het als straf bedoeld is. Een peuter straffen kan niet, want daarvoor moet hij vooruit kunnen denken. Hij moet dan beseffen dat hij bepaalde dingen niet moet doen, omdat hij er anders straf voor krijgt. Een peuter straf je niet, je leert hem nieuwe gedragingen aan, door drie weken lang heel consequent het negatieve gedrag te stoppen met een time-out, en het positieve gedrag juist te belonen met aandacht. Dus geeft hij de hond een aai, dan ga je gezellig naar hem toe, zeg je er iets liefs over, of ga je een spelletje doen of een liedje zingen. Als het maar positief is, en hij langzaamaan ontdekt dat dit positieve gedrag veel spannender is om te doen. Want dan gebeuren er allemaal leuke dingen na!


Overleg de aanpak ook met de leiding van het kinderdag-verblijf. Spreek samen af wat je doet en zegt, zodat je kind snel leert dat de aanpak bij iedereen en overal hetzelfde is. Juist bij een kinderdagverblijf kan het effect van negatief gedrag voor een peuter namelijk heel interessant zijn. Niet alleen beginnen andere kinderen te huilen, er komen ook allerlei andere kinderen op af en grote mensen gaan ook van alles zeggen of doen. En dat zorgt er juist in zulke situaties vaak voor dat peuters gaan volharden in slaan, schoppen, duwen of bijten. Dat is allemaal af te leren gelukkig, maar je moet er wel drie weken consequent iets aan doen.

Niet luisteren

Mijn zoontje is 1,5 jaar, en luistert echt niet!! Ik word wel eens heel erg boos, tik voor zijn broek, of op zijn hand, maar het deert hem niet. Hij lacht naar me en denkt volgens mij dat het een spelletje is. Het is vreselijk vermoeiend, de hele dag agentje spelen. Is het de leeftijd???


Inderdaad, dat is de leeftijd. Een kind van anderhalf kan nog niet goed luisteren. Daartoe is hij nog niet in staat. Daarbij komt dat hij oorzaak en gevolg nog niet goed aan elkaar kan koppelen en zeker niet kan voorspellen. Dus als je hem iets af wilt leren door hem te straffen, zal hij niet begrijpen wat je aan het doen bent. Geef je bijvoorbeeld een tik op zijn broek, dan zal hij bij een zachte tik inderdaad denken dat het een spelletje is, en de link met zijn gedrag ervoor absoluut niet leggen. Geef je echter een harde en pijnlijke klap, dan zal hij enorm schrikken en gaan huilen. Hij snapt dan helemaal niet waarom je hem pijn doet. Sommige kinderen gaan dan ook terugslaan, omdat ze je beginnen te imiteren. Ze begrijpen niet dat je een tik geeft omdat je probeert je kind iets af te leren. Daarom heeft het niet veel zin om op die manier op een dreumes te reageren. Bovendien is het voor jezelf heel vervelend als je boos wordt en geen enkele ouder heeft er plezier in om een kind een tik te geven. Maar wat moet je dan doen met de opvoeding? Een dreumes kan nog niet goed luisteren omdat voor luisteren allerlei belangrijke stappen gedaan moeten worden, waarbij bij elk stapje een kink in de kabel kan komen. Afhankelijke van de fase waarin je kind een probleem met het ‘luisteren’ heeft kun je je aanpak aanpassen. Zo moet je om te luisteren de volgende dingen kunnen:


1. Horen dat er iets tegen je gezegd wordt (het gehoor moet in orde zijn wat bij kinderen met veel middenoorontstekingen nogal eens lastig is. Merk je dat je kind altijd slecht op je reageert dan is het de moeite waard zijn gehoor eens te laten testen.)


2. Tot je door laten dringen dat de geluiden die je waarneemt taal zijn, en voor jou bedoeld zijn. (veel kinderen horen je wel, maar het dringt niet tot ze door dat jij iets tegen hen zegt. Dat is vooral zo bij kleine kinderen. Een dreumes zal je niet meer ‘horen’ als je verder dan anderhalve meter verwijdert bent. Meestal is het het beste om bij een dreumes door de knieën te gaan zodat je in zijn ogen kunt kijken, vlak bij hem te zijn en hem aan te raken, zodat je echt zijn aandacht krijgt, voordat je iets gaat zeggen. Zie je dat je dreumes naar een speeltje in zijn handjes kijkt, leg dat dan even weg zodat je echt zijn volledige aandacht hebt).


3. De taal begrijpen, snappen wat de boodschap die je net hebt gehoord betekent. (sommige kinderen horen je wel, het dringt ook wel door, maar de taal vliegt ook net zo gemakkelijk weer het hoofd uit zónder dat het kind er iets mee gedaan heeft. Het helpt dan om het kind te laten herhalen wat je hebt gezegd, als hij daar al toe in staat is. Zeg anders zelf nog een keer wat je precies van je kind wilt. Gebruik simpele woorden, kleine zinnetjes, praat rustig, en vul je taal aan met gebaren en lichaamstaal. Kinderen snappen je uitstraling vaak beter dan wat je zegt).


4. De boodschap in je hoofd omzetten in taal zodat je antwoord kunt geven: veel kinderen horen je wel, snappen je ook wel, maar begrijpen niet dat jij op een antwoord zit te wachten. Ze kijken je alleen maar aan, of gaan daarna zonder te reageren door met hun speeltje, waardoor je als ouder niet weet of er wel geluisterd is. Het helpt dan om het kind weer even aan te kijken, aan te raken en te zeggen wat je wilt horen. Bij kleintjes is dat overigens niet altijd goed mogelijk, omdat ze nog niet genoeg taal tot hun beschikking hebben. Ze zullen dan door hun handelen moeten laten zien dat ze je begrepen hebben.


5. De boodschap omzetten in actie. Als je wilt dat een kind stopt met spelen, zal hij dus zijn speeltje neer moeten leggen. Als je wilt dat hij komt eten, moet hij naar de tafel lopen etc. Dit is de moeilijkste stap voor de meeste kleine kinderen. Ze hebben je gehoord, ze hebben misschien iets gezegd of geknikt… maar ze gaan intussen gewoon door met hun eigen bezigheden. En dit gedrag kan je als ouder wanhopig maken. Ga ervan uit dat kinderen een lange tijd nodig hebben om uit zichzelf tot deze stap te komen. Er zijn ook volwassenen die er nog steeds moeite mee hebben. Wanneer volwassenen achter de computer zitten bijvoorbeeld en er wordt geroepen dat ze moeten eten, dan roepen veel mensen automatisch terug ‘ja ik kom’ maar ze worden daarna snel weer opgeslorpt door het beeldscherm en vergeten hun antwoord ook in daden om te zetten. Heeft je kind hier last van, dan helpt het om hem eerst eens te waarschuwen en te zeggen dat hij zijn spel nog even mag afmaken, en dan na een paar minuten nog eens te komen waarschuwen. Het is voor je kind dan gemakkelijker om zich uit zijn bezigheden los te maken en echt te komen.


Los hiervan helpt het om een kind te belonen als hij wél luistert. Al komt dit maar sporadisch voor op een dag, je zult merken dat belonen van dit positieve gedrag bij een kind uiteindelijk zal leiden tot meer luisteren. Zorg tegelijkertijd dat je geen aandacht meer geeft als je kind niet luistert. Ga dus niet eindeloos mopperen of boos worden. Want ook dat is aandacht, en je bent er vaak veel tijd mee kwijt. Tijd die je kind als waardevolle aandacht ziet. En dat zorgt dan weer voor het in stand houden van negatief gedrag. Ben je vaak aan het mopperen op een kind dat niet luistert, dan leer je hem in feite aan dat hij vooral door moet gaan met niet luisteren. Want dan komt mama steeds weer bij je om te mopperen. En kleine kinderen vinden dat ook goed genoeg.

Expres driftig worden

Ik heb een vraag mbt het gedrag van mijn zoontje van 20 maanden. Over het algemeen is het een druk maar lief kereltje die goed weet wat wel en niet mag. Ik (de moeder) spendeer de meeste tijd met hem, naast zijn vader die hij ivm werk minder ziet. Een keer per week logeert de kleine bij opa en oma en daar heeft hij het altijd erg naar zijn zin, gaat er ook graag naar toe, hij is dit al sinds zijn geboorte gewend. De reden dat ik zo uitwijd over de situatie is omdat bepaald gedrag alleen lijkt te gebeuren wanneer ik in de buurt ben. Hij weet bv dat hij niet met zijn speelgoed mag gooien, niet slaan etc . De "straf" die wij hem dan geven is hem in de box te zetten, waar geen speelgoed ligt en waar hij dan vervolgens een paar minuten brult. Als we hem er uithalen en zeggen dat hij niet meer mag slaan dan schudt hij ook driftig van nee, ik zal het niet meer doen. We hebben de indruk dat hij het echt wel snapt. Alleen het lijkt het erop dat wanneer ik in de buurt kom hij het expres gaat doen. Zo ook laatst toen ik hem ging ophalen bij opa en oma, hij zat gewoon lief met z'n autootjes te spelen maar toen hij mij zag begon hij er meteen mee te gooien..... Of hij zit met z'n vader tv te kijken en ik kom binnen en vervolgens zeilt hij gelijk z'n boekje van tafel of begint een van ons tweeën te slaan. Ligt dit nou aan mij, en wat kan ik daar aan doen?


Maak je alsjeblieft geen zorgen over het gedrag van je zoontje. Het is echt heel normaal wat hij doet. Hij is aan het leren en dat doet hij misschien op een andere manier dan je zou verwachten, maar hij doet het wel op een peutermanier. Peuters zijn aan het ontdekken dat ze een eigen wil hebben. Ze kunnen iets willen, ze kunnen iets niet willen. En dat niet willen proberen ze op allerlei manieren uit. Ze willen niet eten, niet slapen, ze willen geen jasje aan. En… ze willen zich tegen een volwassene afzetten. Dat laatste is best een griezelige test voor een peuter. Want een peuter weet diep van binnen ook wel dat hij afhankelijk is van volwassenen. Daarom durft hij dat ‘nee-roepen’ tegen een volwassene ook alleen uit te proberen bij personen die hem zo dierbaar zijn, dat hij zeker weet dat ze hem nooit in de steek zullen laten. Personen waar hij zich helemaal veilig bij voelt. Het allerveiligste voelt een peuter zich meestal bij zijn moeder. En dat is de reden dat je peuter zich vol overgave juist tegen jou afzet. Hij is gewoon aan het oefenen! Op jou omdat hij weet dat jij hem nooit in de steek zult laten, al zegt hij de meest vreselijke dingen tegen jou. Blijf tegen hem zeggen dat hij de allerliefste van de hele wereld is, en wacht intussen rustig af. Het nee-zeggen houdt vanzelf wel weer een keertje op. Overigens is het ook heel normaal voor een peuter om niet te luisteren, of maar heel kort te luisteren. Peuters leren door ervaring. Wanneer jij iets verbiedt dan hoort een peuter dit misschien heel eventjes. Maar wat je zegt is eigenlijk het ene oor in en het andere meteen weer uit gegaan. Dus moet je het nog eens zeggen, en nog eens en nog eens een paar honderd keer. Wat dat betreft moet je je peuter heel oneerbiedig vergelijken met een puppy. Bij een hondentraining moet je ook honderd keer hetzelfde commando geven en hetzelfde reageren wil je hond iets leren. Bij een peuter gaat het leren ook zo. Je kunt het wel zeggen, maar je peuter reageert pas als je honderd keer op dezelfde manier gereageerd hebt. Hou dus gewoon nog even (nou ja, een paar weken bedoel ik) consequent vol. Dan leert je peuter vanzelf wat jouw regels zijn, wat hij mag én wat het gevolg is als hij iets doet wat niet mag. Overigens zie je al dat je peuter aan het leren is, doordat hij al wel ‘nee’ schudt als je zegt dat iets niet mag, zoals slaan. Maar het woordje heeft hij nog niet goed genoeg gekoppeld aan gedrag. Dat komt dus pas na een paar weken. Pas daarna zal hij stoppen met het gedrag dat jij niet wilt zien. Overigens gaat hij dan meteen weer iets anders uitproberen hoor. Want een peuter heeft dan misschien één ding afgeleerd, maar er zijn nog allerlei andere gedragingen die hij ook moet uittesten: niet op het potje willen, niet naar de speelzaal willen, niet willen drinken...