Ander gedrag na ziekte

Vorige week maandag was mijn zoontje drie dagen ziek thuis omdat hij last had van diarree en overgeven. Donderdag ging het al beter en vrijdag ging hij naar het kinderdagverblijf. Zaterdag waren we met papa op stap en hij deed al moeilijk toen we uit huis gingen: niet mee willen werken en alles zelf willen doen. Maar toen we eenmaal buiten waren was het nog erger. Hij begon in de winkel omdat hij z’n zin niet kreeg. Schreeuwen, huilen, aan zijn haren trekken en op de grond liggen. Of nog erger; zichzelf keihard naar achteren gooien. Ik wist niet meer wat ik moest doen. Als ik nu één keer nee zeg, begint hij te schreeuwen en te gooien. Wat ik doe accepteert hij niet tot hij zijn zin krijgt. Hoe kan ik het beste hiermee omgaan?

Je schrijft niet hoe oud je zoontje is. Dat maakt het iets lastiger om antwoord te geven. Maar omdat je over het kinderdagverblijf praat denk ik dat het om een peuter gaat. Het gedrag wat je zoon vertoont past ook goed bij de peuterleeftijd. Een kind tussen anderhalf en zo’n drieënhalf jaar kan het gedrag van jouw zoon heel goed gaan vertonen als hij ziek is geweest. Ziek zijn is voor een kind naar, spannend en ook onveilig. Hij weet niet wat hem overkomt. Volwassenen hebben een verklaring voor overgeven en diarree: je hebt griep, of je hebt iets verkeerds gegeten. En het komt wel goed. Je weet dat de dokter misschien gebeld wordt, of dat je misschien medicijnen krijgt. Of gewoon een paar dagen wat rustiger aan moet doen. Voor een klein kind is die verklaring er echter niet automatisch. Een peuter voelt zich alleen maar heel erg rot en weet niet wat daar de verklaring voor is. Hij weet ook niet dat het wel weer over gaat. Zodra hij zich weer beter voelt zal hij aan de ene kant vrolijk kunnen gaan spelen, en weer lekker naar het dagverblijf gaan zoals je zoontje ook heeft gedaan. Maar aan de andere kant zit hij ook met die gevoelens van angst en ook boosheid over wat hem is overkomen. Hij weet ook niet of het misschien nog een keertje gaat gebeuren. En daarom zoekt hij zijn ouders op om daar zijn angst, boosheid en agressie tegen te uiten. Jij bent zijn veilige haven en bij jou kan hij zich laten gaan. Juist als het jou niet goed uitkomt gaat een kind zulk gedrag vertonen. Het kan van alles zijn, schelden, schoppen, de adem inhouden, knijpen…

Hoe meer aandacht een kind met dit gedrag krijgt hoe sterker de neiging zal zijn om het gedrag te versterken. Want hij heeft jouw aandacht nodig om zijn ziek zijn en gevoelens van angst te kunnen verwerken. Wat je kunt doen is enerzijds die extra aandacht zeker geven. Verwoord zijn gevoelens van boosheid en angst omdat hij ziek was. Hij hoeft dat niet leuk te vinden, hij mag daar heel boos en verdrietig om zijn. Je kunt bijvoorbeeld boekjes voorlezen over kinderen die ziek zijn, of een verhaaltje van de knuffel die ziek is vertellen. Je kunt samen met hem spelen dat de pop of knuffel ziek is en moet overgeven. Kinderen kunnen daar heel veel boosheid en angst bij kwijtraken. Soms spelen ze heel agressief met de knuffel. Dat is niet erg. Aan de andere kant is het belangrijk dat je duidelijk maakt dat hij zijn agressieve gedrag niet kan gebruiken om zijn zin te krijgen. Laat je ook niet verleiden tot veel mopperen, of uitgebreid vertellen waarom hij zich anders moet gedragen. Want daarmee leert hij dat hij erg veel aandacht kan krijgen door boos te doen. Gedraagt je kind zich moeilijk om zijn zin te krijgen, zet hem op een rustig plekje en laat hem uitrazen. Doet hij dat in de winkel dan kun je verschillende dingen doen.

 

Je kunt besluiten om je niets van zijn bui aan te trekken en je boodschappen rustig te doen. Je moet natuurlijk wel tegen eventuele verbaasde blikken van omstanders kunnen als je dat doet. Wat je ook kunt doen is je kind oppakken en mee de winkel uitnemen en buiten laten uitrazen op een rustig plekje. Werkt dat allemaal niet goed voor je, dan kun je besluiten hem voorlopig niet mee te nemen naar de winkel. Dan is de verleiding tot dit gedrag ook verdwenen. Thuis raad ik je aan een rustige time out-plek uit te kiezen. Bijvoorbeeld de gang kan daarvoor dienen. Begint je kind woedend te worden, dan zet je hem meteen op die plek. Hij mag best boos zijn, maar jij gaat daar niet naar luisteren. Na een paar minuten kijk je hoe het er voor staat. Is hij nog woedend dan zeg je dat hij nog boos is en dat hij nog even door mag schreeuwen. En dat je zo weer komt kijken. Als hij wat rustiger is geworden zeg je dat hij weer binnen mag komen. Op die manier leer je hem dat hij best kwaad mag zijn, maar dat hij daarmee niet zijn zin krijgt.
 

 

Expres overgeven?

Mijn zoontje is 2 jaar en 8 maanden oud. Toen hij 1,5 jaar oud was at hij weinig en kon om niks overgeven (meestal bij het laatste hapje). Dit bleek toen te komen door ontstoken amandelen die er 5 maanden geleden uitgehaald zijn. De KNO-arts zegt dat alles nu goed is maar hij blijft overgeven! Altijd ’s avonds na of tijdens het warme eten of ’s nachts (bij een hoestbui bijvoorbeeld). Daarnaast is het een slechte slaper (kan ’s nachts om niets wakker worden en blijft vervolgens 2 tot 4 uur wakker. En hij is verder in zijn ontwikkeling dan zijn leeftijdgenootjes (kent alle kleuren en kan tellen tot 10). Kan het zo zijn dat hij ‘overgeeft op bestelling’ om zijn zin te krijgen of zou het toch een medische oorzaak hebben.


Het is heel goed mogelijk dat je kind inderdaad ‘overgeeft op bestelling’ zoals je het noemt, maar als je denkt aan een mogelijke medische oorzaak raad ik ouders altijd aan om dit als eerste goed te laten checken. Misschien is het inderdaad goed met de amandelen, maar het kan ook zijn dat er een andere medische reden is voor het gedrag van je zoontje. Misschien zou een kinderarts de aangewezen persoon zijn om je zoontje te onderzoeken. Een kinderarts richt zich op het hele kind, een KNO-arts alleen op de Keel- Neus en Oorproblemen. Maak daarom eens een afspraak met de huisarts en bespreek met hem of haar of een verwijzing naar de kinderarts zinvol is. Een pedagogische aanpak heeft alleen kans van slagen wanneer er geen onderliggende medische reden is die het gedrag stuurt.


Wat het ‘overgeven op bestelling’ betreft. Mocht het zo zijn dat je kind lichamelijk gezond is dan zijn er meerdere verklaringen mogelijk. Ten eerste is de kans groot dat je kind eraan gewend is geraakt om geregeld over te geven. Als hij zo vaak heeft moeten overgeven tijdens het eten of hoesten, kan het voor hem vrij ‘normaal’ zijn om eten terug te halen. Misschien denkt hij daar niet eens bij na. Het is ook mogelijk dat je kind niet overgeeft uit gewoonte, maar overgeeft omdat hij het prettig vindt. Het klinkt misschien gek maar sommige kinderen vinden het gewoon ‘lekker’ om het eten weer terug te halen. Het geeft ze ook een soort macht over hun eigen lijf. Zo van: ‘Kijk eens wat ik met mijn eten kan doen’. Vooral als een kind heel snel een vaak heeft overgegeven is dat in ieder geval geen vreemde of beangstigende ervaring meer, wat het voor andere kinderen wel kan zijn. Het kan ook zijn dat een kind dan bijvoorbeeld gaat overgeven als hij eigenlijk een te vol gevoel in zijn maag heeft. Dat vindt hij niet prettig, waardoor hij het een beetje ‘leger’ maakt. Tenslotte kan het ook zijn dat een kind overgeeft omdat hij het als machtsmiddel wil gebruiken. Dat doen kinderen bijvoorbeeld vaak als ze geen zin hebben om hun bordje leeg te eten. Ze geven dan gewoon over wat je net in hun mond hebt gestopt, met de boodschap: ‘ik ben de baas’ of ‘ik lust dit niet en wil iets anders’. Heeft overgeven zo’n pedagogische oorzaak, dan is het vaak een manier van handelen die kan versterken als je er veel aandacht aan schenkt. Word je boos, verdrietig of ongerust, dan leer je je kind dat het nuttig is om over te geven. Want het geeft een boel aandacht. In zo’n geval is het handiger om je kind duidelijk te maken dat overgeven zijn eigen probleem is. Geef hem dan bijvoorbeeld vooral aandacht als hij niet overgeeft, en stop meteen met aandacht geven als je kind de boel eruit gooit. Loop dan bijvoorbeeld even weg. Ruim de rommel zonder commentaar op en zet je kind dan even in de box of zo. Daarmee geef je aan: overgeven brengt je niets verder.


Overigens schrijf je dat je kind niet alleen snel overgeeft, maar ook een slechte slaper is. Je schrijft ook dat hij verder is in zijn ontwikkeling dan leeftijdgenootjes. Of er een link is kan ik zo niet zeggen. Maar het is wel bekend dat kinderen die veel ‘wakker’ zijn en weinig slaap nodig hebben, vaak wat sneller zijn met ontwikkelen dan langslapers. Soms kunnen ze ook heftiger reageren op prikkels, en bijvoorbeeld vaak huilen als baby. Misschien zou ook dat het overgeven een beetje kunnen verklaren. Maar in feite is dat voor mij koffiedik kijken. Mocht je besluiten een afspraak met de kinderarts te maken, dan is het altijd goed alle dingen waar je je zorgen over maakt op te schrijven, zodat je het bij het consult kunt voorleggen. Soms zijn allerlei verschijnselen onderdeel van een groter geheel. Maar soms is dat ook helemaal niet het geval, en berust het op een toevallige samenloop van omstandigheden.