Gewoonte afleren

Ik kijk vaak op uw website naar de vragen en antwoorden over baby-, peuter- en kleuterproblemen. Ook heb ik de slaapbrochure besteld en daar ben ik heel tevreden over. Dit is de enige brochure die goed en realistisch uitleg geeft over hoe je een probleem aanpakt, maar houdt ook zeker rekening met het gevoel van de moeder, iets wat naar mijn mening niet altijd zo duidelijk omschreven staat.

Mijn vraag is als volgt: ons zoontje is bijna drie jaar en wordt ongeveer iedere nacht 1 á 2 keer wakker en begint dan te huilen. Het begon afgelopen zomer: hij zei steeds dat hij zo’n dorst had. Dus ik ging dan naar hem toe om wat te drinken te geven, kusje, zeggen dat hij moest gaan slapen en dat ik dat ook ging doen. Dit doe ik nog steeds, hoewel hij nu zelf een glas pakt, wat drinkt, het terugzet en gaat liggen, en ook van mij krijgt hij steeds hetzelfde te horen. Deze aanpak werkt wel omdat hij weet wat er komen gaat. Maar inmiddels hebben we er nog een zoontje bij die nachtvoedingen krijgt waardoor de nachtrust nu wel erg vaak wordt onderbroken. Ik begrijp dat het bij mijn peuter een gewoonte is geworden, maar hoe leer ik hem dit af? Als ik hem laat huilen, gaat hij steeds harder brullen en dan maakt hij zijn broertje wakker. Ik heb geprobeerd om met hem te praten, maar hij begrijp het maar half. Logisch natuurlijk voor zijn leeftijd. Hoe dan ook, ik wil niets steeds naar hem toe moeten gaan terwijl er niets aan de hand is. Heeft u een idee? Ik kan er niet meer zo goed over nadenken op dit moment.


Ten eerste wil ik je bedanken voor het compliment over onze slaapbrochure. We zijn daar trots op en zijn heel blij dat je je in de brochure herkent. Ik denk dat het handig is als je de brochure er weer bij pakt omdat de situatie nu iets is veranderd ten opzichte van de vorige keer. Uit wat je schrijft komt het volgende naar voren:


Je hebt je zoontje afgeleerd dat je ’s nacht zelf drinken geeft en hem iets zegt. Je hebt in feite een stappenplan toegepast, want je gaat er nu alleen nog naar toe, zegt niets, en hij pakt zelf een slokje water. Daar is de stappenplan gestopt. Hij verwacht daarom altijd dat hij ’s nachts wakker kan worden, dat jij dan komt en dat hij dan zelf een slokje water neemt. Die gewoonte kan je hem inderdaad ook afleren, mits je de blokkades daarvoor eerst uit de weg ruimt.


Uit je mail haal ik in ieder geval drie blokkades die de situatie op dit moment in stand houden.

1. Je schrijft ‘ik kan niet meer zo goed nadenken op dit moment’. Dat is de grootste blokkade bij ouders: te moe zijn. In de brochure schrijf ik daar ook over. Je kunt een probleem niet structureel aanpakken als je te moe bent om goed na te denken. Wil je iets doen, dan moet je eerst voor jezelf zorgen en goed bijtanken. Dus: stuur jezelf uit logeren, of stuur je zoontje uit logeren, verdeel de taken zo dat jij met oordoppen kunt doorslapen terwijl een ander naar je zoontje toegaat… kortom zorg eerst voor jezelf, en dan kun je pas voor anderen zorgen.


2. Er is een baby in je gezin. Je schrijft niet hoe oud je baby is, maar dit kind trekt veel aandacht naar zich toe in de nacht. Dit heeft invloed op jou en je eventuele partner, maar ook voor je peuter. Het is een hele overgang voor een peuter als er een nieuwe prins in zijn koninkrijk bijkomt. Sommige peuters voelen zich zelfs een beetje onveilig. Je kunt het zien als een nieuw poppetje aan een mobiel, en dat zorgt ervoor dat het heel lang duurt voor zo’n mobiel weer stil hangt. En alle poppetjes hangen dan ook op een andere plaats. Zolang jullie gezinssysteem nog niet tot rust is gekomen kan het aanpakken van een slaapprobleem erg lastig zijn. Jij hebt zelf misschien nog niet de rust, maar ook voor peuters is de situatie nog erg verwarrend.


3. Je schrijft dat het huilen van je peuter de baby kan wekken. Deze blokkade is zo lastig omdat hij veel spanningen mee brengt. Je moet voortdurend op je hoede zijn en als een springveer naar je peuter rennen als je hem hoort, omdat hij anders de baby wekt, die zelf toch al zo vaak wakker is. In zo’n situatie kom je zelf absoluut niet tot rust, want ook al lig je in bed, je ligt niet rustig.


Er is sprake van (in ieder geval) drie lastige blokkades die eerst opgelost moeten worden wil je het probleem kordaat aan kunnen pakken. Overweeg dus goed wat er dit moment het belangrijkste is. Wil je alle energie steken in het aanpakken van het slaapprobleem, of kies je voor de optie om de slaapgewoonte van je peuter even op de koop toe te nemen? Sommige gezinnen kiezen er in jouw situatie zelfs voor om eerst een stapje terug te doen. Ze kiezen dan voor die situatie waarin ze er zeker van zijn dat ieder gezinslid zoveel mogelijk slaapt. Een voorbeeld van zo’n stapje terug: een van de ouders gaat bij de peuter op de kamer slapen, en een ouder slaapt bij de baby. Het is een tijdelijke oplossing die kan zorgen dat je aan je slaap toekomt, en je peuter zich ook veilig blijft voelen. Als iedereen zijn nieuwe plek in het gezin heeft gevonden gaat en de energie er weer is, dan werkt een gerichte slaapaanpak ineens verrassend snel. Je hebt je kordaatheid dan terug en je peuter merkt dat meteen.

Bedplassen

Sinds mijn 2e zwangerschap is mijn dochter (2,5 jaar) begonnen met zich helemaal uit te kleden in bed. We hebben al van alles geprobeerd, maar ze blijft het doen. Ik moet iedere dag haar bedje verschonen omdat ze het helemaal nat plast. Met haar middagslaapje doet ze het niet. Het maakt ook niet uit of ze ’s middags wel of niet slaapt.


Het lijkt erop dat je peuter een soort ‘signaal’ afgeeft met haar uitkleedpartijen. Veel peuters merken op een gegeven moment dat er iets ‘raars’ met mama aan de hand is als je weer zwanger bent. Je bent misschien wat meer afwezig, je kan niet meer zo goed optillen, je bent sneller moe, misschien wat emotioneler of sneller geïrriteerd… in ieder geval dus ‘anders’. En dat maakt een peuter alert. Peuters willen het liefst je totale toewijding, en vinden het dus best griezelig wanneer ze ontdekken dat er ‘iets’ aan de hand is. Als reactie kunnen ze signalen gaan afgeven. Het zou kunnen zijn dat jouw peuter om die reden begonnen is met zich uitkleden in bed. Het lijkt of ze daarmee wil zeggen: ‘He, ik ben er ook nog, zien jullie dat wel?’


Zodra zo’n signaal wordt opgepakt zal het ervan afhangen hoe je reactie is. Als je extra aandacht aan het gedrag geeft is de kans groot dat je peuter ermee door gaat. Dat is het bekende verhaal met peuters: ze vertonen soms negatief gedrag, en als ze hiermee aandacht vangen gaan ze er mee door. Wat dat gedrag ook was. Het is jammer dat je niet schrijft hoe jullie precies reageren op de uitkleedpartijen. Ik kan me voorstellen dat je misschien de ene keer anders reageert dan de andere keer. Als dat zo is, zal je dochter het wel spannend vinden wat je nu weer gaat doen. Daardoor kan het uitkleden juist doorgaan. Het kan ook zijn dat je wel steevast op dezelfde manier reageert, maar wél met aandacht. Mopperen, boos worden, je kind omstandig weer aankleden… dat alles heeft tijd nodig en is dus weer extra aandacht voor je peuter.


Je zit dus met je peuter in een negatieve spiraal. Je schrijft het niet, maar de kans bestaat natuurlijk ook dat het hierdoor overdag ook wat moeizamer gaat. Elke keer weer zo’n nat bed en zo’n eigenwijze peuter is niet altijd goed voor je humeur. Je schrijft niet hoe de zwangerschap is verlopen, maar stel dat er inmiddels een baby is bijgekomen, dan zal dit ook zeker van invloed zijn op het gedrag van je oudste. Misschien gaat je peuter juist door met uitkleden omdat ze een beetje jaloers is op de aandacht die de baby ’s nachts krijgt. Wat dat betreft is het goed om de balans van de aandacht naar de positieve kant te verschuiven. Heb je het idee dat je peuter zich alleen voelt op haar eigen kamertje, terwijl de baby lekker bij jullie op de kamer staat, dan kan het goed zijn om je peuter ook een tijdje bij jullie te nemen. Je kunt er ook voor kiezen één van de twee ouders bij je peuter te leggen. De een verzorgt dan de baby ‘s nachts, de ander slaapt bij de oudste. Dat heeft als voordeel dat de een rustig de aandacht aan de baby kunt geven, terwijl de ander er voor de peuter is, én er voor kan zorgen dat ze zich niet weer uitkleedt. Ik raad aan om zeker een week tot tien dagen bij de peuter te slapen. In die tijd kan je kind wat tot rust komen. Ze moet eerst ook nog wennen aan de aanwezigheid van een ouder, en zal eerst vaak wakker worden om te testen of je er nog bent. Ook het uitkleden moet eerst nog langzaam afwennen. Als je kind rustig doorslaapt kun je het erbij slapen stapje voor stapje afwennen. Bijvoorbeeld door eerst wat verder van het bedje af te gaan liggen, en daarna op de overloop. Het gaat erom een gewoonte te doorbreken, en daar heeft je peuter nu veel steun bij nodig. Zorg er verder voor dat je kind overdag veel positieve aandacht krijgt, en dat er niet gepraat wordt over het uitkleden. Hoe minder aandacht het gedrag krijgt, des te eerder het zal zijn ‘uitgedoofd’.

Geen middagslaapje

Mijn dochtertje van bijna 2,5 jaar wil ’s middags niet meer slapen. Je merkt aan haar dat ze wel moe is, maar zodra je haar op bed legt gaat ze spelen op haar kamertje. Hetzelfde geldt voor de avonden. Rond 19.00 uur is ze helemaal uitgeteld (mede doordat ze overdag ook niet heeft geslapen) maar wanneer je haar op bed hebt gelegd hoor je haar later weer kletsen en spelen. Op zich is dat geen ramp, maar ze heeft alleen deze week al 3 keer haar muren besmeurd met haar eigen poep, al haar kasten leeg getrokken met kleren. En wanneer ze niet zou hebben gepoept heeft ze geen rem om na een tijdje weer in bed te gaan liggen, ze blijft spelen tot je komt. Ik ben 9 maanden zwanger van mijn tweede dus deze combinatie met haar peuterpuberteit zullen hier wel debet aan zijn. Maar wat kunnen we hier precies mee doen?


Ik denk dat je het inderdaad moet zoeken in de combinatie peuterpuberteit en zwangerschap. Een peuter zal zichzelf nooit remmen. Die heeft de behoefte om grenzen te overschrijden en gaat net zolang door tot er een écht onneembare grens komt. Echt onneembaar betekent voor een peuter: ‘Ik heb drie weken lang alles geprobeerd en alles getest… maar zonder resultaat’. Dat je dochtertje voortdurend nieuwe dingen uithaalt betekent dat ze kennelijk nog steeds enorm wordt uitgedaagd door haar omgeving. Die uitdaging kan in haar kamertje liggen, omdat ze haar kasten leeghaalt. Maar ik denk eerder dat die uitdaging in haar relatie met jou ligt. Ik zeg dit niet alleen omdat je schrijft dat je negen maanden zwanger bent. Ik zeg dit ook omdat je vertelt dat je dochtertje de muren met poep heeft besmeurd. Als een kind met ontlasting gaat smeren is dat meestal een teken dat het niet zo heel erg goed met haar gaat. Ik kan me voorstellen dat ze aanvoelt dat er allerlei veranderingen op til zijn, maar dat ze niet echt goed snapt wat er allemaal speelt.


Peuters voelen spanningen heel goed aan en worden daar onzeker van. Ik denk dat je dochtertje zich niet helemaal meer veilig voelt omdat ze niet snapt wat er aan de hand is. Dat onzekere gevoel brengt een onrust die haar ertoe brengt om allerlei gedragingen te vertonen waar jij als ouder niet op zit te wachten. Ze zoekt zekerheid en tart daartoe allerlei grenzen. Ik zou je dan ook willen vragen goed bij jezelf na te gaan wat er de laatste tijd in haar leventje is veranderd. Is het alleen je dikke buik? Of is ze ook van bedje of kamertje veranderd. Is haar dagelijkse ritme anders geworden sinds je zwanger bent? Is ze misschien ook net naar de peuterspeelzaal of is er een andere oppas gekomen? Heb je minder tijd voor haar gekregen dan voorheen? Is je humeur misschien iets minder zonnig nu de baby er bijna is? Ben je misschien zieker dan voorheen? Kortom… er kunnen allerlei dingen zijn veranderd, die je peuter onzeker maken. Als je weet of er veranderingen voor je peuter zijn gekomen kun je haar gedrag ook beter begrijpen. Een kind dat onzeker is over zijn positie kan zich namelijk niet veroorloven om te gaan slapen. Zorg dus dat je peuter duidelijkheid krijgt over haar toekomst. Vertel haar gewoon maar, hoe klein ze ook is, wat er allemaal aan het veranderen is, maar vooral wat er allemaal gelijk zal blijven. Geef haar voldoende aandacht, en zeg haar dat je weet waarom ze niet kan slapen. En dat je dat begrijpt. Maar handhaaf ondertussen wel de regels die in huis gelden. Dat ze niet kan slapen is niet erg, maar ze moet wel gewoon haar middagslaapje blijven doen. Dan maar lekker spelen in bed. Maar wat je ook kunt doen is bijvoorbeeld tegen haar zeggen, dat jijzelf ook heel moe bent ’s middags en dat jullie lekker samen een dutje gaan doen. Ze voelt dan je nabijheid waardoor ze zich veilig weet (mama kan niet stiekem weg gaan als jullie samen een middagdutje doen) en minder de neiging zal hebben allerlei ‘kattenkwaad’ uit te halen. Ook ’s avonds kan het handig zijn als een volwassene bij haar gaat slapen om haar gerust te stellen en om te voorkomen dat ze van alles gaat uithalen. Het is een tijdelijke maatregel in een periode die zo vol verandering en overgang zit dat het weinig zinvol is een gerichte aanpak tegen het slaapprobleem in te voeren. Pas als de baby er eenmaal is en iedereen wat tot rust is gekomen is het tijd om aan het slaapprobleem daadwerkelijk iets te doen. Daarvoor kun je dan de Slaapbrochure gebruiken.