Winter- en zomertijd

Mijn zoontje is 3,5 jaar oud. Sinds de klok is teruggezet, is hij om 5.00-6.00 uur wakker. Hoe kan ik hem terug krijgen in een ritme zodat hij toch wat later wakker wordt?


Sommige kinderen reageren inderdaad heel heftig op het terugzetten of vooruitzetten van de klok bij het ingaan van de wintertijd of zomertijd. Waarschijnlijk heeft dit te maken met het feit dat je kind reageert op signalen van buiten. Soms heeft dat te maken met licht en donker, soms met de geluiden. Deze dingen kunnen namelijk onafhankelijk van de tijd op de klok gebeuren. Maar wat vaker gebeurt is dat een kind last heeft van zijn eigen biologische wekkertje. Kinderen kunnen namelijk een vast dag- en nachtritme hebben. Dit ritme zorgt ervoor dat een innerlijk wekkertje je kind op een bepaalde tijd wakker maakt. Als dan ineens de klok wordt verzet is jouw kind daar nog niet aan gewend. Hij moet zijn eigen biologische klok nog aanpassen. En dat gaat niet bij alle kinderen even gemakkelijk. Er zijn een aantal manieren om je kind te helpen bij die overgang:


1. Je leert je kind stapje voor stapje aan dat de tijd om op te staan nu anders ligt. Omdat de overgang van een uur erg groot is, kun je bijvoorbeeld een dag of tien-twaalf uittrekken om je kind te helpen die stap te maken. Je laat dan de ochtend bijvoorbeeld elke twee dagen een minuut of tien later beginnen. Je kind heeft dan twee dagen om te wennen aan die tien minuten. Zo is de overgang van een heel uur opgedeeld in zes kortere overgangen.


2. Je leert je kind dat er een groot verschil is tussen de nacht en de ochtend. Door een vast ochtendritueel in te stellen, dat vergelijkbaar is met een avondritueel, geef je je kind andere punten van herkenning, zodat hij merkt dat het pas ochtend wordt als jij de kamer binnenkomt. Of hij nu eerder wakker is of niet. Zo’n ochtendritueel moet gepaard gaan met zintuiglijke signalen zoals licht en geluid. Je kunt bijvoorbeeld het licht aandoen, de kamer zingend binnenlopen, een wekker af laten gaan et cetera. Als die dingen gebeuren, dan mag je kind uit bed en is het ochtend. Voor die tijd haal je je kind niet uit bed, en stuur je hem terug als hij zelf uit bed klimt. Je geeft aan: het is nog nacht. Ook al duurt het nog maar vijf minuten voor het ochtendritueel begint. Blijft je kind roepen als hij wakker is terwijl het nog niet officieel ochtend is, dan ga je steeds even bij hem kijken, maar zegt dat het nog nacht is, en dat je weer gaat slapen. Dit hou je vol tot het moment dat het ochtendritueel begint. Voor jezelf lijkt dat soms bizar, maar voor je kind is het een goed leerproces. Hou je dit consequent vol dan gaat je kind zich richten op de boodschap: ‘als mama of papa het licht aan doet en de gordijnen open doet, of als de wekker gaat… dan is het ochtend. Niet eerder’.


Op deze manier zal je kind langzaamaan zijn biologische klokje gaan verzetten, zodat het na een tijdje gelijk loopt met dat van jullie. Het is wel belangrijk dat je heel consequent bent in je aanpak. Ga je bijvoorbeeld na een paar dagen door de knieën en haal je je kind dan al eerder uit bed, dan leert hij een andere boodschap aan, namelijk: als ik maar hard roep, dan mag ik eerder uit bed. Je ochtendritueel heeft dan geen betekenis meer voor hem.

Veel te vroeg wakker

Ik heb een zeer energieke twee-eiige tweeling van bijna 2.5 jaar. Zij slapen sinds enige tijd in aparte kamers. Dit gaat prima. Ze gaan meestal zo rond een uur of 7 naar bed en vallen dan ook vrij snel in slaap. Nu wordt een van de twee standaard elke morgen om half 6 wakker. Hij huilt altijd als hij wakker wordt, dat is normaal voor zijn doen. Ik vind dit veel te vroeg om dan al op te staan, dus ik ga naar hem toe en vertel hem dat het nog heel vroeg is en dat iedereen nog slaapt. Dan zeg ik tegen hem dat ik hem nog even lekker ga instoppen waarop hij dan meestal een driftbui krijgt en zegt dat hij naar beneden wil. Ik vertel hem dat we dit niet gaan doen en dat ik nog graag wil slapen en loop weg. Hierop wil hij dan opeens toch wel ingestopt wil worden. Dus dat werkt dan wel even voor 10 minuten en dan begint alles weer van vooraf aan. Meestal is dan het andere kind inmiddels ook wakker geworden van het lawaai en wil dan ook opstaan natuurlijk. Dan zitten we dus om kwart over 6 beneden. Het probleem is alleen dat ze helemaal niet uitgeslapen zijn. Ze zijn allebei nog hartstikke moe en hangerig. Ze slapen 's middags dan ook met gemak een uur of drie. Ik heb al geprobeerd om ze 's middags korter te laten slapen zodat ze dan hopelijk ' s ochtends wat langer slapen maar dat helpt niks, ze worden alleen maar nog vermoeider en vervelender.


’s Ochtends vroeg wakker zijn is voor veel kinderen een probleem. Maar eigenlijk nog meer voor ouders. Ten eerste is het goed om een ochtendritueel in te stellen. Ik heb dit bij andere vragen van ouders op deze site nader uitgelegd. Met zo’n ritueel geef je aan dat de ochtend pas start als jij het ochtendritueel begint. Voor die tijd moet je handelen zoals je midden in de nacht zou doen.


Wat je kunt doen is de kiekeboe-methode gebruiken. Je gaat steeds even naar je kind toe, zegt of doet niets bijzonders, alleen een standaardzinnetje en een aai over de bol bijvoorbeeld. En dan ga je weer weg. Even later kom je terug en herhaal je je aanpak. Net zolang tot je kind stopt met huilen of het ochtendritueel start. Je kind leert daarmee dat er niets bijzonders gebeurt als hij wakker is. Dit kost wel tijd en kinderen leggen zich er uiteraard niet meteen bij neer. Ze moeten eraan wennen en je hebt vaak drie weken nodig voor het muntje valt bij een kind. In jouw geval kunnen er ook nog blokkades meespelen. Je hebt namelijk twee kinderen, waarvan de een de ander wakker maakt. Je hebt ze al op twee kamers gelegd, maar kennelijk helpt dat onvoldoende. Is er een andere mogelijkheid zodat ze nog iets verder van elkaar af komen te liggen? In dat geval kun je je aandacht op de aanpak van je ene zoon richten, terwijl de ander rustig doorslaapt. Als dit niet kan zul je ervan uit moeten gaan dat je dezelfde aanpak voor twee kinderen moet volhouden. Het gaat erom dat je heel consequent bent. Hiermee leer je je kinderen wat ze van jou kunnen verwachten. Op dit moment is dat voor hen namelijk nog precies het omgekeerde dan jij waarschijnlijk graag wil. Nu ga je naar je kind toe en wilt hem instoppen. Hij wil dat niet. Maar even later wil hij het wel. En dan doe je het ook. Hiermee stel je jezelf als ondergeschikte op. Je doet wat je kind wil. Maar het omgekeerde is nodig. Jij als volwassene bepaalt de regels. Jij kunt het dus ook bepalen of kinderen om kwart over 6 beneden zitten of niet. Het kan de moeite waard zijn om na te gaan of er misschien meer blokkades een rol spelen. Zo speelt het in veel gezinnen dat een van de ouders naar beneden gaat met de kinderen om de andere partner niet te storen die vroeg op moet en zijn slaap nodig heeft. Is dat bij jullie misschien ook het geval? Het komt ook voor dat mensen kinderen ’s morgens vroeg sussen omdat de buren anders gaan klagen over overlast. Al dit soort dingen werken als een blokkade. Je gaat namelijk in op de wensen van je kinderen (uit bed mogen), niet omdat jij dat een goed idee vindt, maar omdat je ergere problemen wilt voorkomen. Ga bij jezelf na welke blokkades bij jou een gerichte aanpak in de weg staan. Je kunt dit doen door bijvoorbeeld het volgende zinnetje af te maken: Ik wil de aanpak wel volgen, maar…. Of: deze aanpak past helemaal niet bij mijn situatie want…. Op de stippeltjes komt dan je blokkade. En die moet je dan eerst uit de weg ruimen voor je aanpak van het slaapprobleem in de ochtend zal werken.


Wil je meer informatie over slaapproblemen en blokkades? Bestel dan de brochure 'Slaapproblemen de baas'.

Weinig slaap

Ik heb een vraag over vroeg wakker worden. Mijn dochtertje van nu 3,5 jaar was altijd een perfecte slaper. Ze ging om half 7 zonder moeite naar bed en werd om half 8/8uur wakker. Nu slaapt ze sinds een maand in het grote bed en is alles anders. Ze gaat nog steeds makkelijk naar bed om kwart voor 7/7uur maar ‘s morgens is ze wakker tussen half 6/half7. Ze speelt gewoon op haar kamertje (doet het licht aan gaat naar het raam kijken of het buiten al licht wordt en gaat spelen). Geen probleem zal je denken, want ik kan gewoon om 8 uur pas opstaan. Maar ikzelf vind toch dat ze nu dus een stuk minder slaapt. Dat baart me zorgen. Ze slaapt overdag al 1.5 jaar niet meer en krijgt rond 4 uur een dipje waar ze zich snel overheen zet. Dus dat is ook geen probleem. Maar ik vraag me af of ze nu geen slaap tekort opbouwt en of dit normaal is. Later naar bed brengen heeft geen enkel effect (alleen dat ze de volgende dag echt gebroken is). Moet ik hier iets aan gaan doen of gaat dit vanzelf over? Misschien ook belangrijk: ze speelt heel zachtjes om me niet wakker te maken, want ze heeft een wekkertje op haar kamer en weet dat ze alleen mag roepen als die afgaat of als ze pijn heeft of ziek is.


Je dochter vertoont gedrag wat je vaak ziet als een kind in een groot bed mag gaan slapen. Een groot bed voelt nu eenmaal anders om in te slapen. Een ledikantje omsluit een kind helemaal, en bovendien weten kinderen ook dat ze er niet uit kunnen. Of ze moeten helemaal over het hek klimmen en dat kost veel energie. Wanneer kinderen in een groot bed liggen kunnen ze daar wel gemakkelijk uit. En dat doen ze ook vaak. Sommige kinderen hollen midden in de nacht door het huis. Anderen gaan hun bed uit om in de kamer te spelen. Het kan zijn dat jouw kind om een van die redenen ook eerder wakker wordt in het grote bed. En omdat ze gaat spelen vindt ze dat misschien leuk genoeg om elke dag eerder wakker te worden. Zo kan er een gewoonte ontstaan. Dat hoeft niet erg te zijn. Wanneer ze werkelijk een slaaptekort zou gaan opbouwen is de kans niet gering dat ze toch weer wat langer zal gaan slapen ’s ochtends. Hoeveel een kind nodig heeft aan slaap is overigens niet te zeggen. Je hebt kinderen die veel slapen, en kinderen die met een paar uur al weer fit zijn. Ik zou me over de hoeveelheid slaap van je kind dan geen zorgen maken. Als ze echt slaap tekort gaat krijgen, dan haalt ze dat op een gegeven moment wel weer in door weer langere nachten te maken. Over het algemeen duurt het wennen aan het grote bed overigens een paar weken. Daarna is de ‘lol’ er af en gaan kinderen hun oude ritme meestal weer aannemen. Tenzij blijkt dat je kind inderdaad met minder slaap toe kan. Dan kan ze het huidige ritme blijven vasthouden. Maar dan is het voor haar dan in ieder geval geen probleem.