Is het niet eens tijd?

Mijn dochtertje van 4 jaar is nog steeds niet zindelijk. Is dat laat?


Dat is een interessante vraag, want de meningen daarover zijn nogal verdeeld. De laatste tijd beginnen steeds meer basisscholen aan te geven dat ze het lastig vinden als kinderen niet zindelijk zijn wanneer ze naar school komen. Echter, dat is alleen een probleem juist omdát er altijd kinderen van vier, of vijf jaar zijn die nog niet zindelijk zijn. Als pedagoog kijk ik daar dan ook anders tegenaan. Er zijn allerlei stadia in het zindelijk worden. Je moet als eerste lichamelijk in staat zijn; de spieren moeten goed werken. Over het algemeen kunnen kinderen dat rond twee, tweeënhalf jaar wel beheersen. Maar een kind moet ook emotioneel toe zijn aan zindelijk worden. En dat kan veel later plaatsvinden. Sommige kinderen worden dat rond tweeënhalf jaar. Anderen kinderen starten veel later, rond hun derde of vierde jaar. Er zijn ook kinderen die al jong zindelijk zijn geworden, maar ineens een terugval krijgen. Die kinderen kunnen zelfs een soort weerstand tegen zindelijk worden krijgen. Er zijn allerlei oorzaken die bij zo’n situatie meespelen. Als een kind bijvoorbeeld een moeilijke situatie meemaakt kan hij grote behoefte hebben om weer ‘klein’ te mogen zijn. Je ziet dat bij kinderen die een babybroertje of –zusje krijgen vaak gebeuren. Die beginnen weer in hun broek te plassen. Soms vragen ze letterlijk om een luier, net als de baby. Het komt ook bij andere gebeurtenissen voor, zoals een ziekenhuisopname, een verhuizing, de gang naar de peuterspeelzaal. En ook spanningen in het gezin hebben hun invloed op kinderen. Als kinderen zich gespannen voelen kost het hun ook moeite om gedrag dat ze net geleerd hebben vol te houden, waardoor ze terugvallen in hun ontwikkeling. Bij kinderen van vier speelt de basisschool daarbij ook een rol. Die overgang is spannend en dat kost energie. Ik raad ouders dan ook altijd aan om voor het kind naar school gaat alvast met de basisschool te gaan praten. Het heeft geen zin om te proberen je kind nog even snel ‘zindelijk te krijgen’ voor hij naar school gaat. Hoe meer druk je daarop zet hoe minder het gaat werken. Het belangrijkste punt bij zindelijk worden is namelijk: jij hebt er als ouder totaal geen invloed op. Hoewel het woord ‘zindelijkheidstraining’ suggereert dat je als ouder een kind alleen maar hoeft te trainen, is het alleen het kind zelf dat dit kan doen. Een kind dat voelt dat ouders iets van hem willen gaat in het verweer. Je kunt bidden en smeken, je kunt je kind geregeld op de po of de wc zetten, maar als een kind niet wil, dan werkt hij gewoon niet mee. Er zijn kinderen die een half uur op de po zitten, dan opstaan en in hun broek plassen. Die kinderen zijn heel zindelijk, want ze timen het moment van plassen prima. Ze zijn alleen zindelijk op het moment of op de plaats die ouders niet willen. Kortom: zindelijk worden komt echt wel, maar alleen als een kind ontdekt dat hij geen er voordelen van heeft en geen aandacht meer krijgt met ‘niet zindelijk zijn’. Alleen als de balans zo doorslaat zal hij gaan besluiten om op de wc of de po te plassen. Overigens gebeurt het regelmatig dat kinderen op de basisschool ineens besluiten om zindelijk te worden. Bijvoorbeeld omdat ze het niet leuk vinden als een ander kind er iets over zegt dat ze nog een luier aanhebben. Of omdat ze vinden dat ze nu echt groot zijn. Maar ook dat moment bepaalt het kind zelf. Niet de school. En niet de ouders.

Niet op potje willen

Mijn dochter van 3,5 jaar is nog steeds niet zindelijk. Ze wil niet op het potje of de wc. Afgelopen weekend ben ik met haar een nieuw potje gaan kopen dat ze zelf uit mocht kiezen in de hoop dat dit een stimulans zou zijn. Ze ging er alleen de eerste dag op. Vandaag wil ze er niets meer van weten. Als ze gepoept heeft kan ze rustig een paar uur met die luier rondlopen zonder dat ze vraagt om verschoond te worden. Is het nu toch een kwestie van geduld hebben of zijn er andere maatregelen die ik kan nemen?


Je dochter is misschien best geïnteresseerd in het fenomeen zindelijk worden, maar emotioneel lijkt ze er nog niet zo erg mee bezig. Een potje kopen samen met mama is natuurlijk altijd bijzonder leuk om te doen. En de meeste kinderen die een potje krijgen willen daar ook best een keertje op zitten. Voor haar is dit een soort uitproberen geweest. Het potje is een nieuw speeltje, en zij is aan het uitzoeken wat ze daarmee kan. Kennelijk was die ene poging voor haar duidelijk genoeg. De pot heeft haar ook niet uitgedaagd om er nogmaals op te komen zitten. Het speeltje heeft zijn uitwerking gehad en nu is het klaar. Ook het feit dat ze nog rustig een paar uur met een luier kan rondlopen als ze gepoept heeft geeft aan dat het hele fenomeen zindelijkheid voor haar nog niet zo geldt. Ze vindt het kennelijk nog prettig om die poep om haar billen te voelen, of is nog teveel bezig met andere ontwikkelingen. Misschien is ze bezig met de taalontwikkeling, met leren klimmen, met knutselen of tekenen… een peuter kan nu eenmaal niet alles tegelijk.


Wanneer je helemaal niets doet zal je kind ongetwijfeld op een gegeven moment zelf tot de conclusie komen dat het nú dan toch tijd wordt voor de zindelijkheid. Dat heeft te maken met het feit dat een kind op een gegeven moment last van zijn luier begint te krijgen. Hij vindt dat ding niet meer lekker zitten, het begint te stinken, de poep voelt niet fijn meer, de zware volle natte luier is akelig. En misschien wil je kind wel graag een mooie onderbroek dragen en een chique broek zonder propluier. Het lastige is dat je zelf misschien wél wat haast begint te krijgen. Je kind is 3,5 jaar, over een half jaar gaat zij naar de kleuterschool… Hierdoor kun je op allerlei manieren gaan proberen je kind toch iets eerder zindelijk te krijgen dan zij uit zichzelf zou doen. En dat gaat met een kind van die leeftijd vaak de verkeerde kant op. Ze is nu eigenwijs genoeg om zelf te gaan bepalen wat ze wil. En dat kan betekenen dat ze dan juist de kop in de wind gooit en helemaal niet meer zindelijk wil worden. Wat dat betreft raad ik je aan om op dit moment het zindelijk worden bij haar te laten. Praat er rustig samen over als zij er zélf over begint, maar probeer het onderwerp niet op te dringen. Je merkt dan vanzelf wel wanneer ze nog een keertje op de pot wil gaan zitten, en misschien dan wél nog een keertje er vlak na. Beloon haar dan door haar te zeggen dat ze vast erg trots is op zichzelf. Want daar gaat het om. Dat je kind leert dat ze zélf iets heel bijzonder knaps doet, iets wat ze graag wil herhalen. En dat ze niet leert dat ze iets ‘moet’ van mama waar ze nog geen zin in heeft omdat ze eigenlijk nog met andere dingen bezig is.

Nog niet zindelijk

Een kind van 3 jaar is nog niet zindelijk, is dat raar?


Nee, dat is niet raar. Er zijn veel peuters nog niet zindelijk op hun derde jaar. Voor hen is het potje gewoon nog niet zo interessant. Ze zijn nog met andere dingen van hun ontwikkeling bezig. Voor zindelijk worden moet je namelijk niet alleen lichamelijk in staat zijn om je spieren te beheersen. Je moet ook geestelijk toe zijn aan het zindelijk worden. En sommige kinderen zijn daar met 2,5 aan toe, terwijl anderen gerust nog een jaar of nog langer wachten met tekenen van interesse. Je hebt ook een groep kinderen die in principe wel toe is aan zindelijk worden, maar die op de een of andere manier in de gaten krijgt dat hun ouders wel graag willen dat ze zindelijk worden. En dan komt de peuterpuberteit om het hoekje kijken en roepen deze kinderen met hun hele lijfje: als mama en papa het graag willen, dan doen wij dat dus lekker niet! Want een peuter wil graag nee zeggen. Sommige kinderen worden dan zelfs pas rond hun vierde jaar of nog later zindelijk. En hoe meer de ouders soebatten, hoe groter het probleem wordt. Wat dat betreft zou ik dan ook willen zeggen: is je kind nog niet zindelijk? Gewoon afwachten. Zindelijk worden komt vanzelf. Of het nou wat vroeger of wat later is.