Je bent al zo groot!

Onze driejarige zoon wil maar niet zindelijk worden! Hij wil soms wel een plassen of poepen als ik hem erop zet, maar uit zichzelf doet hij niets. We hebben van alles geprobeerd: beloning in de vorm van stickertjes plakken of iets lekkers, en we prijzen hem enorm en zeggen dat hij al zo groot is om de wc iets speciaals te maken. Ook boos worden helpt niets. Hij voelt wel dat hij moet, maar vertikt het om te vertellen. Hij gebruikt nu ook zijn kleine zusje, want ''zij mag het toch ook in de luier doen?' .. Hij snapt het wel als wij uitleggen dat zij nog te klein is, en dat hij juist de grote broer is, maar het wil niet baten. Wat kunnen we doen?


Jullie hebben letterlijk álles geprobeerd dat er maar te proberen valt. En toch willen jullie van mij weer een andere aanpak horen… Hoeveel kans geef je zo'n nieuwe aanpak eigenlijk, als alles wat je tot nu toe probeerde ook niet hielp? Ik weet genoeg handige tips en adviezen, maar de kans dat die wel zullen helpen is eerlijk gezegd niet groot. En daar is een reden voor.


Waar jullie tegenaan lopen is het feit dat de zindelijkheidontwikkeling in verschillende fases verloopt. De eerste fase is die van de lichamelijke ontwikkeling. Een kind moet in staat zijn om zijn spieren te beheersen wil hij zindelijk kunnen worden. Je kind is drie jaar, en hij heeft al eens een plas en een poep gedaan. Dat betekent waarschijnlijk dat die eerste fase goed is doorlopen. De tweede fase is de fase waarin een kind geestelijk aan zindelijk worden toekomt. Die fase start bij kinderen meestal zo rond 2,5 jaar, soms wat eerder, vaak ook wat later. Een kind moet namelijk niet al te veel andere dingen aan zijn hoofd hebben. Is een kind druk met leren praten bijvoorbeeld, dan kan het goed zijn dat hij het zindelijk worden nog even laat zitten. Je kunt niet alles tegelijk. Jullie zoon is waarschijnlijk wel in deze fase terecht gekomen, want hij is op een gegeven moment begonnen met een plasje en een poepje. Maar… waarschijnlijk is hij nog niet veel verder gekomen in deze fase. Zijn eigen motivatie om zindelijk te worden is niet verder ontwikkeld. Daar kunnen verschillende redenen voor zijn. Als ik jullie verhaal lees ben ik bang dat de zindelijkheidtraining voor hem domweg een beetje te vroeg begonnen is én te snel is gegaan. Veel kinderen willen in het begin bést eens een plasje op een potje doen. Maar daar blijft het dan bij. Dan willen ze weer lang gewoon een luier. Tot ze weer een keertje een plas doen, en wie weet nog wel eens. Als ouders heb je vaak het gevoel dat een kind direct bij het eerste plasje al zindelijk is. De verwachtingen kunnen daardoor iets groter zijn. Wat er dan gebeurt is dat je de zindelijkheidstraining start terwijl een kind daar eigenlijk nog niet zo erg mee bezig is. Steeds op die pot zitten hoeft voor hem nog niet zo. Maar… de aandacht die hij krijgt vindt hij natuurlijk wel fantastisch. En al snel heeft een kind dan in de gaten dat papa of mama van alles en nog wat gaan doen om hem op de pot te krijgen. Peuters reageren dan vaak precies omgekeerd als je zou willen. In plaats van dat ze je een plezier doen en een beetje meewerken, gaan ze juist tegenwerken. Want hoe moeilijker het zindelijk worden gaat… hoe meer aandacht er van papa en mama volgt. Stickertjes krijgen, boze woorden, lieve woorden, beloningen… het is allemaal aandacht. Aandacht vindt de peuter leuk. Maar het zindelijk worden hoeft voor hem nog niet. Hij zal daar ook niet sneller mee starten omdat hij helemaal nog geen noodzaak ziet tot zindelijk worden.


Doordat je kind dus een beetje in die 2e fase is blijven steken heb je ook een probleem gekregen met de 3e fase in de zindelijkheidsontwikkeling. En dat is de fase waarin de eigen wil een rol gaat spelen. Waar het bij zindelijk worden om gaat is dat een kind dus geestelijk aan het zindelijk worden toe moet zijn, maar waar het daarna ook om gaat is dat hij moet 'willen'. Een kind wil iets wanneer hij merkt dat hij zich daar prettiger door gaat voelen, wanneer hij merkt dat hij er aandacht door krijgt, wanneer hij merkt dat hij er een probleem mee oplost… en een kind zal dus pas zindelijk willen worden als hij merkt dat hij de vieze natte luier niet fijn meer vindt, of de kleffe poep om zijn billen niet meer wil en de lucht niet meer wil ruiken. Hij merkt ook dat hij zindelijk wil worden als hij met het níet zindelijk worden geen extra aandacht meer krijgt. En hij merkt dat hij zindelijk wil worden als hij het stoer gaat vinden zonder luier aan. Je kunt als ouders wel vertellen dat je kind groot is en stoer zal zijn zonder luier, maar een kind moet dat zélf ervaren. Hij moet daaraan toe zijn.


Wat er in jullie geval is gebeurd, is dat jullie hebben geprobeerd met veel steun en hulp je kind zover te krijgen dat hij aan zindelijk zijn toe was, én ook zindelijk wilde zijn. In beide gevallen heeft jullie kind je helaas laten merken dat er maar ééntje de baas is over zijn lichaam. En dat is hij zélf. Wat jullie ook doen, je kind gaat zijn eigen weg. De aandacht vindt hij fantastisch, maar zindelijk wordt hij er niet door. Daar komt nog bij dat er inmiddels een baby is geboren in jullie gezin. Dat is voor veel peuters erg moeilijk. Het kost ze veel energie om daarmee om te gaan en om lief voor de baby te zijn. Er is waarschijnlijk op dit moment dan ook geen energie over om zindelijk te worden. Daarbij komt dat peuters heel vaak graag de positie van de kleine baby over willen nemen. Opmerkingen als 'jij bent al zo groot' vallen dan vaak verkeerd. Want de peuter wíl niet groot zijn, maar klein net als de baby. Daarom wil hij ook in de luier poepen, net als de baby.


Wat nu te doen? Ik zou jullie aanraden je peuter ten eerste elke avond een half uur helemaal als baby te behandelen. Geef hem een flesje, zeg babywoordjes, tuttel met hem alsof het een baby is. Dit helpt hem om zijn gevoelens van jaloezie op de baby te verwerken. Zie je wel, hij is ook nog jullie baby, net als de kleine. En dat heeft een peuter hard nodig. Je zult merken dat als hij erop in gaat, hij zich érg klein en babyachtig kan gaan gedragen. Schrik daar niet van, het is heel normaal. Pas na weken, soms nog langer heeft een peuter er soms ineens genoeg van. Dan zegt hij: 'Ik ben geen baby, ik ben groot' en geeft bijvoorbeeld het flesje terug. Dan is er ook weer energie voor andere dingen, en merk je soms dat de zindelijkheid wél gaat lukken.


Wat de zindelijkheidstraining betreft wil ik jullie dan ook aanraden om te stoppen met alle aandacht. Of het nu positief of negatief is, zet alles stop. Geef je kind gewoon een luier om en laat het onderwerp rusten. Hij kan het nu er niet bij hebben, en hij heeft tijd nodig om het hele onderwerp even los te laten. Als de boel weer tot rust is in jullie gezin, ook met de baby erbij, dan komt vanzelf zijn éigen behoefte om zindelijk te worden wel weer naar boven. En dan kun je hem daar heel rustig in begeleiden. Niet trainen, niet een paar stappen voor zijn en dingen verwachten, maar achter hem aan blijven lopen. Begeleiden. Zeggen dat hij vast heel trots op zichzelf is dat hij iets doet. Maar niet verwachten dat er dan voortaan altijd sprake is van zindelijkheid. Het kan nog lang duren voor je zoon hier echt aan toe is. Geef hem die tijd. Hij wordt echt wel zindelijk uit zichzelf.

Niet zindelijk naar school

Mijn nichtje wordt binnenkort 4 jaar en gaat dus bijna naar de "grote school". Ze is alleen nog niet zindelijk. Mijn zusje heeft alles geprobeerd: belonen, negeren, potje uitzoeken en geen luier aan geven. Bij dit laatste hield mijn nichtje gewoon haar plas meer dan 24 uur (!) op. In het ziekenhuis moesten ze met 4 man sterk op haar blaas drukken om die te laten ontspannen. Mijn zusje heeft naar de basisschool gebeld om te vragen hoe het zit als mijn nichtje met 4 nog niet zindelijk is. School zegt dat ze het kind dan niet aannemen voor het zindelijk is. Mijn zusje is ten einde raad, en wil er (nog) meer druk opleggen om haar dochtertje droog te krijgen voor die tijd. Wat nu? Moeten we toch "loslaten" en maar hopen dat ze op de eerste dag zindelijk is of wordt?


Mijn eerste reactie is: laat je zus met een pedagoog in haar directe omgeving gaan praten. Via het consultatiebureau of de huisarts kun je ook in contact komen met een pedagoog. Ik heb namelijk de indruk dat je zus in een moeilijke situatie is beland, die haar bijna ‘dwingt’ om steeds meer druk op de ketel te zetten. En dat heeft helaas altijd het verkeerde effect bij een kind. Je nichtje heeft kennelijk een sterke wil, anders hield ze haar plas niet zo lang op. Een strijd van wil tegen wil heeft altijd negatieve gevolgen voor beide partijen in de opvoeding. Ik zou dan ook graag tegen je zus willen zeggen: Laat je niet onder druk zetten door een basisschool. Ga nogmaals in gesprek en leg de situatie uit. Misschien zal men dan wat gematigder reageren. Het komt regelmatig voor dat kinderen in groep 1 of 2 nog niet zindelijk zijn wanneer ze naar school gaan. Blijft de school zo streng in het beleid, dan moet je je misschien afvragen of het wel de juiste keuze is voor je kind. Wanneer de regels op dit gebied zo streng zijn, kan er op andere situaties misschien ook vergelijkbaar gereageerd worden. Wil je dat? Maar over het algemeen wordt de soep nooit zo heet gegeten als hij wordt opgediend. De kans is groot dat de school alle begrip zal hebben als ze precies weten hoe de vork in de steel zit. En geeft de school je wat uitstel, dan kun je ook in alle rust naar de situatie met je kind kijken en de boel wat ‘loslaten’. Want dat is echt nodig wil het probleem worden opgelost. Zindelijk worden doet een kind helemaal alleen. Daar kun je als ouders met druk en pressie niets aan bijdragen. Het werkt alleen tegengesteld. Het enige wat je als ouders kunt doen is een kind ondersteunen bij zijn keuze om zindelijk te willen worden. Door hem te belonen wanneer hij het goed heeft gedaan bijvoorbeeld. Maar voor een echt beloningssysteem moet een kind in ieder geval vier jaar zijn, en dat is nu nog niet zo. Vooralsnog zou mijn advies zijn: helemaal terug naar af. En dat betekent gewoon een luier om, tot je kind zelf aangeeft dat hij eraan toe is om zindelijk te worden.