Niet willen knuffelen

Mijn dochter van bijna 4,5 jaar oud wil nooit knuffelen met haar vader (al sinds ze 1 jaar is). Op vragen of opmerkingen van zijn kant reageert ze heel vaak erg geprikkeld of boos. Hij mag haar niet troosten en ze wil zelfs vaak niet naast hem zitten op de bank of aan tafel. Met papa stoeien, in bad gaan en andere activiteiten wil ze wel, hij mag haar ook gewoon naar bed brengen en dergelijke, dus het lijkt me niet dat het aan intimiteit of lichamelijk contact ligt. Ik merk aan mijn man dat hij het heel vervelend vindt en dat wreekt zich ondertussen ook in zijn gedrag. Hij gaat uitdagen en knuffels ‘afdwingen’. Ik vind dit een zorgelijke ontwikkeling. Wat kunnen we hiermee?


Het klinkt inderdaad niet goed wat er op dit moment gebeurt. Kinderen mogen nooit gedwongen worden tot het geven van knuffels. Het is juist belangrijk dat kinderen leren dat ze bepaalde aanrakingen niet hoeven te accepteren, hoe klein ze ook zijn. Wanneer je man je dochter leert dat ze moet knuffelen omdat hij dat zo fijn vindt, zal ze dit misschien als een soort regel gaan zien die altijd geldt. Maar knuffelen en aanraken mag alleen gebeuren als beide partijen daar behoefte aan hebben. Kinderen moeten juist leren dat ze op hun lichaam plekjes hebben waar anderen niet zomaar aan mogen komen. En ze moeten leren dat knuffelen alleen hoeft als je het zélf fijn vindt. Deze regel is heel erg belangrijk om te voorkomen dat kinderen niet weerbaar genoeg zijn om seksueel misbruik tegen te gaan. Het feit dat je dochter dus heel duidelijk is naar haar vader zou je juist moeten zien als goed weerbaar gedrag. Ze geeft aan dat ze het op een of andere manier niet prettig vindt als hij haar knuffelt. Wat de reactie daarop zou moeten zijn is: ‘als jij dat niet wil, hoeft dat ook niet’. Wat de reden is kan ik natuurlijk niet zeggen. Soms is er een keer of vaker iets akeligs gebeurd wat nog steeds doorspeelt in het contact. Het kan dan belangrijk zijn dat het boven water komt, en besproken wordt. Als een kind kan zeggen dat hij boos is om bepaalde gedragingen, dan kan de ander ook ‘sorry’ zeggen, en dan kan het weer in balans komen. Maar er kunnen ook andere dingen ‘dwars’ zitten. Soms is het de prikkelbaard van papa, of de snor die kleine kinderen onprettig vinden. Soms ruikt papa niet lekker. Bijvoorbeeld mannen die roken, alcohol drinken, een bepaalde after shave gebruiken, of veel knoflook eten kunnen een bepaalde geur om zich heen hebben die een kind soms te sterk vindt. Overigens doe ik hierbij geen uitspraak over je man, ik geef alleen aan wat er in het algemeen mee kan spelen. Het is ook mogelijk dat het om botsende karakters gaat. De manier waarop je man iets vraagt kan op je dochter werken als een lap op een rode stier. Het is wat dat betreft goed om eens rustig te observeren wat er precies tussen die twee gebeurt. Wat doet je partner, wat zegt en doet je kind? Lichaamstaal geeft daarbij meestal ook heel veel informatie. Als je man zich naar haar toe buigt en je dochter trekt zich terug, dan zie je in feite gebeuren dat je kind het gevoel heeft dat hij op haar privé terrein komt. Dat ze zich misschien wel wat bedreigd voelt. Een beetje meer afstand houden kan dan veel oplossen. Vaak is het zo dat een omgekeerde reactie van wat je meestal doet heel helend kan werken. Vraagt je man altijd veel aan je dochter, dan kan het goed zijn wanneer hij daar juist mee stopt. Niets meer vragen, maar gewoon zitten en afwachten of er iets komt. Probeert hij je dochter steeds te aaien terwijl ze dat niet fijn vindt, dan kan het goed zijn als hij daar mee stopt. Niet meer je arm uitsteken, maar rustig naast haar zitten. En wat vooral belangrijk is dat hij accepteert dat ze zo is. Een kind dat niet wil knuffelen is even lief als een kind dat wel knuffelt. Het is over het algemeen overigens zo dat kinderen wel weer naar je toekomen, wanneer je ze het gevoel geeft dat ze niet per se hoeven. Dan kunnen ze eerst rustig tot zichzelf komen en bedenken of ze papa leuk en lief genoeg vinden voor een knuffel. En zo’n knuffel die uit zichzelf wordt gegeven is duizend keer meer waard dan ééntje die wordt ‘afgedwongen’.

Agressief mannetje

Ik werk op een buitenschoolse opvang. Bij ons komt sinds een paar maanden een jongetje van 4 jaar. Hij is bij ons meestal en lief makkelijk. Als hij echt iets niet wil moeten wij wel even met hem praten, maar uiteindelijk doet hij het wel. Over het algemeen een gewone kleuter die leuk speelt met andere kinderen. Als zijn moeder komt om hem op te halen, draait hij meestal in een keer om. Hij wil niets meer, rent weg, en wil niet mee naar huis. Hij slaat zijn moeder, stoot met zijn hoofd tegen de hare aan als zij hem beet pakt. Zijn moeder zegt dat dit thuis ook altijd zo gaat. Hij wil niet lang met een soort speelgoed spelen, laat alles achter zich liggen, en is erg dwars. Is dit nog de peuterpuberteit of iets anders?


De peuterpuberteit ligt al achter een vierjarige, hoewel sommige kinderen wel wat later kunnen zijn dan anderen met hun driftige en dwarse gedrag. Wat er met vierjarigen meestal aan de hand is, is dat ze het bijzonder zwaar kunnen hebben op school. Je vertelt dat je op de buitenschoolse opvang werkt, dus waarschijnlijk blijft het jongetje na schooltijd ook nog wat langer van huis. Dat is heel leuk natuurlijk, omdat het op de opvang reuze gezellig kan zijn. Maar het kost ook een hoop energie. Die energie moet op een of andere manier weer bijgetankt worden. En kinderen doen dat op uiteenlopende manieren. Sommige kleuters hangen na schooltijd met de duim in de mond op de bank. Anderen worden juist bijzonder chagrijnig of zelfs agressief. Het gedrag wat je vierjarige jongetje vertoont zie je ook op het schoolplein wel eens gebeuren. Moeders staan op hun kinderen te wachten die gezellig babbelend uit school komen en op slag veranderen in een dreinende ‘klier’ wanneer ze hun moeder zien. Moeders staan namelijk voor de veilige thuishaven. En zodra je die in zicht hebt kun je pas goed voelen hoe moe en uitgeput je bent. Door het vervelende gedrag kan een kleuter dan weer energie bijtanken hoe vreemd dat misschien ook klinkt. Wat dat betreft vergelijk ik het altijd met het leven van een hardwerkende volwassene. Zolang je bij je collega’s bent gedraag je je vrolijk, hardwerkend, joviaal… maar zodra de buitendeur van je huis achter je dichtvalt en je je partner ziet begin je met een scheldkanonnade over de ellende op je werk, of plof je chagrijnig op de bank en kom je tot niets meer. Vergelijkbaar gedrag… Als de moeder er grote moeite mee heeft om met het gedrag om te gaan is het misschien een idee wanneer ze eens gaat praten met iemand van een opvoedspreekuur bij haar in de buurt, of met de pedagoog van het consultatiebureau. Zij kunnen vaak goede tips geven over de geschikte aanpak. Ze kan haar vragen uiteraard ook via de website aan OPVON stellen.

Zelfpijniging

Wij hebben een dochter van 4 jaar. Zij heeft eigenlijk altijd de neiging om zichzelf te gaan pijnigen (bijten, haren trekken en knijpen) als ze haar zinnetje niet krijgt. Als ze dit doet vraag ik dan ook: waarom doe je dit. Dan zegt ze: omdat ik stout ben. Dit is erg frustrerend voor ons. We hebben ook gezegd dat ze moet stampen als ze boos is als ze iets niet mag. We willen haar ook laten testen of ze hoogbegaafd is, omdat meerdere mensen ons hebben gezegd dat dat misschien het "probleem" is. Wat kunnen we het beste doen.


De link met hoogbegaafdheid en het gedrag dat u beschrijft is mij niet bekend, maar nu ben ik ook geen expert op het gebied van hoogbegaafdheid. Het komt wel voor dat kinderen hun boosheid of frustratie op zichzelf afreageren. Natuurlijk is dat niet de bedoeling, en u doet er zeker goed aan haar te stimuleren haar boosheid op een andere manier af te reageren. Stampen, rennen, schreeuwen… dat zijn allemaal prima manieren. Een boksbal wil ook nog wel eens helpen wat dat betreft. Wat ik u zou aanraden is om haar in ieder geval geen directe vragen meer te stellen over het ‘waarom’ van haar gedrag. Zulke vragen kunnen voor kleine kinderen heel moeilijk zijn. Ze zegt ook iets wat niet helemaal klopt. Ze zegt dat ze stout is. Maar dat is ze natuurlijk helemaal niet als ik uw vraag goed begrijp. Ze krijgt alleen haar zin niet. Ze is niet stout, maar boos. Dat onderscheid moet ze leren maken. Het is goed haar dit steeds te vertellen als ze weer boos is. Vraag haar dan niets, maar vertel haar hoe ze zich nu voelt. En dat ze ook boos mag zijn. Wanneer een kind constant het gevoel heeft dat ze stout is wanneer ze eigenlijk boos is, kan ze zichzelf niet meer begrijpen en zal ze zichzelf ook blijven afstraffen. Dat is niet goed voor haar, en ook niet voor jullie. Wat dat betreft is het goed een paar dagen een dagboekje bij te houden waarin je noteert op welke momenten ze zich zo gedraagt. Soms zit daar een patroon in. Soms zijn er momenten op de dag die dit gedrag uitlokken. Als je weet wanneer je kind zich meestal zo gedraagt kun je heel alert reageren, en het gedrag soms ook ‘voor’ zijn. Weet je bijvoorbeeld dat je haar iets gaat verbieden en dat ze dan zichzelf weer pijn zal doen, dan kun je haar iets verbieden en tegelijkertijd het alternatieve gedrag aanbieden. Op die manier begeleidt je haar in het uiten van haar boosheid. Stimuleer haar daar ook maar bij met woorden als ‘Goed zo, gooi je boosheid er maar uit. Je mag boos zijn’. Heeft ze haar boosheid op een andere manier geuit dan zichzelf te pijnigen, geef haar dan een compliment. Of liever: lees haar een verhaaltje voor of doe een spelletje met de woorden: ‘Ik vind het zo knap van je dat je je boosheid zo hebt afgereageerd, ik ga je voorlezen’. Op die manier krijgt ze positieve aandacht als ze haar negatieve gevoelens op een juiste manier afreageert. En dat zal het pijnigen van zichzelf doen uitdoven. Reken er wel op dat het zeker drie weken duurt voor ze deze aanpak door heeft en er dus op zal gaan reageren! Dus even doorzetten nog.