Bedtijdritueel

Onze zoon is 4,5 jaar en hij wil sinds twee weken niet meer ‘bedklaar’ gemaakt worden. Het is altijd al een gevecht geweest om hem naar de badkamer te krijgen. Op advies van de pedagogisch medewerkster zijn wij toen met een kookwekkertje gaan werken. Dat werkte heel goed, tot hij zich flink ging verzetten vanaf het moment dat het wekkertje afgaat. We hebben een vast ritueel. Na het eten mag hij nog wat filmpjes kijken tot de wekker gaat. Dan doen we een wedstrijdje naar de bank en gaat hij op mijn rug mee naar de badkamer. Dan wassen, verhaaltje op de bank plus vijf minuutjes op de bank liggen. Daarna gaan we naar bed en valt hij direct in slaap. Maar nu weigert hij dus naar de badkamer te gaan en valt er niets meer met hem te beginnen. Hij wordt vreselijk hysterisch: hij blijft schreeuwen en huilen. Wij zijn hier nu zo moedeloos van geworden om elke avond weer het gevecht te moeten aangaan. Wat kunnen we doen?


Het klinkt alsof jullie een heel gezellig bedtijdritueel hebben, dat voor je kind helder is. Echter, je zoon is 4,5 jaar oud, en de kans is groot dat hij vindt dat hij zo langzamerhand wel wat meer mag dan het oude ritueel hem biedt. Misschien is het goed om met hem in gesprek te gaan over hoe hij het avondritueel zou willen aanpassen aan zijn leeftijd. Misschien wil hij zelf iets doen wat jij nu nog aan het regelen bent. Of misschien wil hij wel ietsje later naar bed dan nu gebeurt. Misschien heeft hij op school gehoord dat klasgenootjes iets later naar bed gaan dan hij, of is er iets anders dat hem dwars zit. Ik raad je aan om een echt ‘grotemensengesprek’ met hem aan te gaan over deze situatie. Vertel hem dat je denkt dat hij misschien dingen iets anders wil dan ze nu gaan en dat je graag wilt weten hoe hij het avondritueel wil hebben. Jullie kunnen dan proberen tot een compromis te komen. Een kind van 4,5 jaar vindt het heel belangrijk als je hem hierin serieus neemt. Tip: je kunt ook voorstellen om vanaf nu af en toe een ‘huisvergadering’ te houden. Bij zo’n vergadering kun je om de tafel gaan zitten en alle gezinsleden mogen dan iets zeggen wat ze zouden willen veranderen of toevoegen in huis, of in de gezinsregels. Dat kan over van alles gaan. Je kunt in zo’n vergadering als ouders ook over regels praten (ik vind het fijn als je je voeten veegt oid), maar kinderen komen dan soms ook met verrassende dingen waar je als ouders nooit over nadenkt. Het voordeel hiervan is ook dat kinderen leren om mee te praten en hun wensen op een goede manier in te brengen, in plaats van alleen dwars gedrag te vertonen.

Langdurig slaapprobleem

Onze zoon (4 jaar) slaapt al sinds zijn geboorte slecht. Hij kon nooit op een normale manier in slaap vallen. Nu vier jaar laten is het nog steeds lastig. Wij proberen hem al een tijdje uit te leggen dat hij vroeg naar bed moet omdat het de volgende dag een schooldag is. Hij gaat meestal wel direct in bed liggen, maar eenmaal in bed heeft hij de gekste smoesjes: “ik moet plassen”, “ik moet kaka doen”, “mijn kussen ligt niet lekker” of “ik wil bij jullie liggen”. Wij proberen vol te houden door hem in zijn eigen bedje te laten slapen, maar hij heeft steeds meer terugvallen. Wij weten niet meer wat we kunnen doen. Hij heeft gisteren van 20:00 tot 22:30 uur alleen maar gehuild. Wij gaan rustig naar hem toe en zeggen dat hij moet slapen, dat hij morgen naar school moet en dat hij anders zo moe zal zijn. Hij valt dan even in slaap om later weer boos en driftig wakker te worden. Het valt ons ook op dat hij heel veel praat zijn slaap. Het enige dat helpt is hem even onder de warme douche zetten, omdat hij zo verdrietig is. Het lijkt wel alsof hij ergens pijn heeft. Wij weten niet meer wat we moeten doen, want we hebben elke ochtend een moe en huilend kind dat niet naar school wilt. Hij werkt niet mee met aankleden, tandenpoetsen, noem maar op. Ik hoop dat u wat tips voor ons heeft.


Uit jullie verhaal begrijp ik dat het slapen van jullie zoon al heel lang een zorg is. Jullie hebben echt van alles geprobeerd om hem in slaap te krijgen. Het grote probleem daarbij is dat jullie een onderdeel zijn geworden van zijn ‘slaapvoorwaarde’. Hij heeft jullie nodig om tot rust te komen. Dit kost jullie heel veel energie en is ook voor hem niet zo goed. Hij moet leren om zichzelf in slaap te helpen. Uiteraard accepteert hij dat niet zomaar van de een op de andere dag, omdat hij gewend is om jullie bij zich te hebben. Met een tip kom je er helaas niet. Het is noodzakelijk dat jullie de situatie goed aanpakken. Als eerste is het daarbij nodig om in kaart te brengen wat jullie exact doen als je kind naar bed gaat, hoe je hem ’s nachts aandacht geeft, hoe vaak je dit doet, etc. Alle aandacht die je je kind ’s avonds en ’s nachts zorgt ervoor dat je kind de volgende nacht ook die aandacht wil hebben en liefst nog een beetje meer. Het is dus belangrijk dat je die aandacht gaat verminderen, zodat je kind leert om zonder aandacht in slaap te vallen. Helaas gaan kinderen daarop heel heftig reageren. Ze zijn aan die aandacht gewend en willen dat houden. En dan komt er vaak een volgend probleem: kun je het opbrengen als ouders om die tegenstand van je kind te verdragen? Vaak spelen bepaalde ‘blokkades’ mee. Dit zijn situaties die zo tegenwerken dat het niet lukt om een aanpak vol te houden. Bijvoorbeeld: als je kind hard gaat roepen, en de buren klagen snel over overlast, dan zul je misschien eerdere geneigd zijn om naar je kind te toe gaan en hem te sussen om geklaag te voorkomen. En daarmee leert je kind dat hij vooral moet gaan roepen als hij moet slapen, want dan komen papa en mama snel.


Ik kan me voorstellen dat het voor jullie moeilijk zal zijn om het slapen aan te pakken. Met de slaapbrochure ‘slaapproblemen de baas’ kunnen jullie echter zelf wel aan de slag om een gerichte aanpak voor jullie kind te maken. Ik raad je aan die bij OPVON te bestellen. U kunt deze brochure hier bestellen (€ 8,- voor papieren brochure en € 6,- voor een PDF). De brochure helpt je in kaart te brengen wat er bij jullie precies speelt, en hoe je jouw kind het beste kunt aanpakken. Mocht je het moeilijk vinden om het probleem zelf aan te pakken, dan kun je ook aan een pedagoog in jullie omgeving vragen om jullie met behulp van de brochure te begeleiden. Er zijn veel pedagogen en andere hulpverleners die met deze brochure werken. Uiteraard kun je ook een consult aanvragen bij de pedagoog van OPVON.

Stoppen met speen

Op aanbeveling van de tandarts moet mijn dochter van vier stoppen met de fopspeen. Nu kan ze niet meer in slaap komen. Is het schadelijk voor haar gebit als ze de fopspeen alleen gebruikt om in slaap te komen?


Het is bekend dat zuigen op de fopspeen uiteindelijk schadelijk is voor het gebit en de kaken. Het is daarom wel begrijpelijk dat de tandarts heeft aangeraden je dochtertje nu echt met de fopspeen te laten stoppen. Want op dit moment heeft ze nog geen permanent gebit en heb je nog tijd om het speentje af te wennen. Rond het zesde, zevende jaar gaat je kind wisselen en als die tanden scheef gaan staan moet er een beugel aan te pas komen. Uit je vraag valt niet goed op te maken of je overdag al helemaal met de fopspeen gestopt bent. Met de fopspeen gaat het er namelijk ook om hoeveel een kind erop zuigt op een dag. Veel en krachtig zuigen is echt schadelijk voor het gebit en ook voor de kaken. Het bot is nog zo zacht dat het door het zuigen vervormd kan worden. Bovendien kunnen kinderen verkeerd gaan slikken en met open mond gaan ademen als ze veel op een fopspeen zuigen. Vooral ’s nachts hebben kinderen de neiging met open mond te slapen, doordat de fopspeen tijdens het slapen uit de mond valt en de mond open blijft staan. Door de neus ademen is beter omdat de neus als filter dient tegen bacteriën. Zuigt je kind overdag ook nog veel op de speen dan raad ik aan het zuigen overdag eerst af te wennen. Overdag en ’s nachts meteen helemaal stoppen is voor veel kinderen een te grote overgang. Ze hebben vooral bij het slapen gaan het rustgevende zuigen nog eventjes nodig. Als je stapje voor stapje het zuigen afwent, en daarmee overdag begint, gaat een kind iets geleidelijker wennen aan het missen van de speen. Lukt het overdag, dan is de stap naar ’s nachts ook niet meer zo groot en wordt het makkelijker helemaal te stoppen. Het is handig om in ieder geval te noteren op welke momenten van het etmaal je kind de speen nu nog nodig heeft. Schrijf daarbij ook op welke tijdstippen het zwaarst zijn om af te wennen. Begin het stappenplan met de gemakkelijkste momenten. Dan kun je het speentje weghalen en je kind afleiden met iets leuks. Misschien zelfs eerst maar een paar minuten, en daarna iets langer zonder speen. Lukt het, beloon je kind dat met een compliment of een spelletje bijvoorbeeld. Zo leert ze dat het missen van de speen ook voordelen heeft. Een beloningssysteem met stickers op een kalender werkt meestal ook goed bij een vierjarige. Als het overdag goed gaat kun je aan het afwennen ’s avonds en ’s nachts beginnen. Geef daarbij de speen steeds later tijdens het bedtijdritueel aan je kind. Is ze gewend direct na het tandenpoetsen de speen in te doen, wacht er dan mee tot na het verhaaltje, en later tot op het laatste moment voor je welterusten zegt en weggaat. Als je kind in slaap gevallen is haal je de speen uit haar mond en sluit je de lippen om te voorkomen dat ze door de mond gaat ademen. In het begin kun je de speen nog bij haar hoofdkussen leggen, zodat ze hem zelf kan zoeken als ze wakker wordt. Later wacht je met het terugleggen, zodat ze een steeds grotere periode zelf moet proberen te overbruggen. Waar het om gaat is dat ze leert steeds langer zonder speen te zijn. Ook hierbij is een beloningssysteem belangrijk. Hierdoor merkt ze dat je trots bent op wat ze bereikt, en kan ze ook heel trots zijn op zichzelf. En dat mag ook, want het afwennen van een zuigbehoefte is een van de moeilijkste dingen die er zijn voor een klein kind.