Beleefdheid aanleren

Mijn zoontje (5 jaar) heeft nooit zin om oma's, opa's en tantes te begroeten als we ergens binnenkomen. Het is lastig om hem daar altijd op te wijzen, maar we krijgen het gewoon niet aangeleerd om hem dat spontaan te laten doen. We hebben al van alles geprobeerd: kwaad worden, straffen, belonen, er niets van zeggen, erover babbelen, uitleggen waarom het belangrijk is.. niets helpt. Het lijkt alsof het hem ook niet interesseert wie er thuis binnenkomt. Ik weet niet wat de juiste manier is om hiermee om te gaan. Hij is ook nogal somber en negatief van aard, en ik probeer hem altijd op te beuren. Ik weet dat er natuurlijk veel ergere dingen bestaan, en ik voel me dan erg schuldig als ik hierover boos op hem wordt, maar ik wil hem gewoon vriendelijk leren zijn. Ik hoop dat je een paar tips voor mij hebt.


Het lijkt erop dat je in een vicieuze cirkel terecht ben gekomen met je zoontje. Je maakt je zorgen over zijn sombere gedrag en je wilt graag zien dat hij wat vrolijker en vriendelijker is tegen bezoek. Maar het liefst wil je dat dit spontaan gebeurt. En daar heb je een probleem. Je kunt niet eisen dat een kind zich spontaan anders gedraagt dan hij uit zichzelf doet. Spontaan betekent namelijk dat je iets van jezelf geeft. Wat jij van je kind vraagt is geen spontaan gedrag, maar aangeleerd gedrag. Je wilt graag aan je kind leren dat hij vriendelijk is als er iemand binnen komt. Hoe meer je dit gedrag ‘spontaan’ van hem eist, hoe moeilijker jullie situatie zal worden. Je zoontje heeft inmiddels ook in de gaten gekregen dat hij van jou veel aandacht krijgt wanneer hij het bezoek niet vriendelijk gedag zegt. Je schrijft dat je het al op allerlei manieren hebt geprobeerd, maar dat niets helpt. Dit maakt de situatie niet gemakkelijker. Wat ik je ga adviseren wil je misschien niet van me horen. Maar wat op dit moment belangrijk is, is dat je de aandacht rond het bezoek bij je zoontje weghaalt. De negatieve spiraal moet doorbroken worden. Zie het als een weegschaal die je zoon in zijn hoofd heeft. Aan de ene kant van de weegschaal zit zijn negatieve gedrag aan de andere kant positief gezellig gedrag. Het gedrag waar je kind het meeste aandacht mee krijgt zal bij hem doorslaan en dat zal hij dus gaan vertonen. Omdat je nu aandacht geeft aan zijn negatieve gedrag bij het bezoek, zal hij daar mee doorgaan. Wil je dit veranderen, dan moet je als ouder je aandacht juist gaan richten op positief gedrag en alle aandacht die je aan het negatieve gedrag geeft weglaten. In de praktijk betekent dit: geen dingen meer zeggen, niet meer mopperen, geen adviezen meer geven etc als het om het bezoek gaat. Zeg er gewoon helemaal niets meer over en laat je kind zijn gang gaan. Hij is echt niet de enige vijfjarige die het bezoek geen hand wil geven of niet aardig doet. Laat hem lekker op zijn kamer blijven spelen als hij dat wil. Het bezoek komt ook niet voor hem maar voor jou. En als je met hem op visite gaat, laat hem dan ook maar. Als hij niets wil zeggen, dan zegt hij niets. Voor kleuters is het nog niet zo gemakkelijk om zich in gezelschap te gedragen. En zeker een kind dat toch al wat somber van aard is heeft niet zoveel zin in grote vrolijke gezelschappen.


Ook thuis is het goed om niet meer over het fenomeen bezoek te praten met je kind. Laat het hele onderwerp even met rust. De negatieve aandacht wordt daarmee verminderd. Wat je tegelijkertijd moet doen is alle aandacht in tijd (dat kunnen heel wat minuten zijn) die je nu aan het probleem van het bezoek besteedt nu overhevelen naar de andere kant van de weegschaal: naar positief gedrag van je zoon. Ieder kind doet namelijk naast lastige dingen ook leuke dingen. En het kan heel goed zijn dat je daar lang niet altijd iets van zegt. Misschien hangt je zoon zelf zijn jas goed op, of drinkt hij zijn beker melk goed leeg, of wat dan ook. Wat je kunt doen is tegen hem zeggen: je hebt zo goed je jas opgehangen, dat vind ik heel fijn. Dank je wel. Weet je wat, zal ik een verhaaltje voorlezen? Je geeft dan een beloning aan je zoon omdat hij iets goed heeft gedaan. Als je dit over de dag meermalen doet zul je merken dat de weegschaal van de negatieve aandacht naar de positieve kant gaat doorslaan. Daarna kun je ook positieve dingen gaan zeggen over het op bezoek gaan. Bijvoorbeeld: wat knap dat je in de kamer bleef zitten. Ik zag dat je eigenlijk geen zin had in het bezoek, maar je ben er wel bij gebleven. Wat goed van je! Ook daar kun je weer een beloning aan vast koppelen zoals een spelletje of verhaaltje. Op die manier leer je je kind dat bezoek ook positieve gevolgen kan hebben. In ieder geval draai je zelf de negatieve aandacht om in positieve aandacht en dat maakt het voor alle partijen gemakkelijker. Neem er wel een paar weken de tijd voor. Het duurt echt even voor het tot een kind doordringt dat je de regels hebt veranderd!

Erg verlegen

Onze dochter van 6 jaar is al vanaf haar 3e jaar erg verlegen, en het wordt de laatste tijd steeds erger. Ze gaat direct aan ons hangen en laat niet meer los als er onbekenden binnenstappen. Daarnaast vertoon ze meer gedrag dat wij niet begrijpen. Ze had laatst wat hete olie op haar handje gemorst tijdens het gourmetten waardoor er een flinke blaar was ontstaan. Maar ze vertelde dit aan niemand! Ze ging alleen bij anderen vragen wat er zou gebeuren als je met olie morst. Later kwam we erachter en was ze helemaal over haar toeren. Ze wilde niet vertellen waarom ze niets zei, maar niemand mocht het weten. We werden niet boos, we hebben haar alleen getroost en de blaar behandeld. Ze heeft een jonger zusje die veel aandacht krijgt vanwege haar vrolijke geklets, zou dit een rol spelen? Mijn man en ik hebben de laatste tijd ook wat problemen gehad.


Natuurlijk kan dat van invloed zijn op een kind. Kinderen zijn gevoelsdiertjes en hebben het snel in de gaten wanneer er spanningen in een gezin heersen. Daar reageren ze ook sterk op. Vaak doen kinderen dit met het versterken van probleemgedrag. Als je dochter dus altijd al wat verlegen was, dan kan ze nu helemaal in haar schulp gaan kruipen, als reactie. Vaak trekken kinderen dan met dit probleemgedrag juist de aandacht. En dat is voor een kind dat zich onzeker voelt natuurlijk weer een prettige bijkomstigheid. Zo wordt het gedrag soms steeds meer uitgebreid. In het geval van je dochter kan haar gedrag ook versterkt worden door haar zusje, die altijd de aandacht trekt met vrolijk geklets. Zij kan dit niet evenaren, en merkt dit natuurlijk ook. Dus kruipt ze extra in haar schulp. Dat is háár rol. Wil je dit veranderen, dan is het goed om op een rijtje te krijgen wélk gedrag ze precies vertoont waar je je zorgen over maakt, én wat het gevolg van dit gedrag is. Krijgt ze er veel aandacht mee? Bijvoorbeeld omdat je met haar gaat praten, of misschien wel moppert? Dan zal het juist doorgaan. Probeer dan in plaats daarvan juist gedrag bij haar te versterken waarin ze wél iets durft. Bijvoorbeeld: je geeft géén extra aandacht als ze de klas niet binnen durft te gaan, maar je beloont haar pogingen als ze in de richting van een ander kindje kijkt. Dan zeg je bijvoorbeeld: ‘Ik zie dat je naar Elisa kijkt hè? Goed van je hoor. Zullen we er samen heenlopen?’ (terwijl je misschien diep in je hart denkt: ‘Nou sta niet zo te dralen, loop er toch gewoon heen’.)


Probeer ook te voorkomen dat je haar met haar vrolijke zus vergelijkt. Én geef haar gelijke porties aandacht als haar zusje. Leg er voortdurend de nadruk op dat ze zélf iets kan doen, én dat ze het goed doet wat ze onderneemt. Hierdoor versterk je het zelfvertrouwen en zal ze ook steeds méér durven doen. Een verlegen kind heeft het nodig dat iemand achter hem staat waar hij op kan steunen. Dat kun je letterlijk én figuurlijk doen. Een verlegen kind wordt echter banger als iemand een stapje vóór hem staat en omkijkt met uitgestoken hand in een gebaar van: ‘Kom nou maar het is niet eng’. Dan voelt een verlegen kind dat hij achterloopt en méér moet doen dan hij eigenlijk durft. Ook dat geldt zowel letterlijk als figuurlijk. Let er dus op dat je voortdurend achter je kind blijft staan, en ondersteun haar met opmerkingen over wat ze aan het doen is. Beloon haar daarvoor, én geef aan dat het moedig van haar is om iets te doen wat ze eigenlijk eng vindt. Geef voortdurend aan dat ze trots mag zijn op zichzelf. Hierdoor leer je haar zichzelf te belonen en wordt ze minder afhankelijk van jullie. Benadruk haar goede kanten, en praat niet over wat ze allemaal nog niet goed doet of durft. Zo leer je haar trots te zijn op wat ze allemaal kan en doet. De rest… dat komt dan vanzelf wel op het moment dat ze eraan toe is.


Het voorbeeld dat je geeft van het gourmetten vind ik overigens wel een belangrijk signaal dat het op dit moment niet zo goed met haar gaat. Hoe verlegen een kind ook is, een kind moet wel hulp durven zoeken wanneer hij pijn heeft. Een flinke blaar moet snel onder de kraan en als een kind niets zegt kan hij dus ook niet goed geholpen worden. Op de een of andere manier lijkt het alsof ze toch niet zeker genoeg is van haar veilige haven. En dit kan haar weerhouden om naar de eerste de beste volwassene, of in ieder geval naar papa of mama toe te rennen. Mochten er spanningen in jullie gezin zijn of zijn geweest dan kan haar gedrag daar zeker mee samenhangen. Zie het dan als teken dat er iets gedaan moet worden aan de situatie. Zoek bijvoorbeeld hulp bij een psycholoog of therapeut om de zaken op een rijtje te krijgen of belangrijke knopen door te hakken. Zijn de spanningen inmiddels al voorbij, dan kan het voor je kind alsnog nodig zijn om hulp te krijgen, bijvoorbeeld van een speltherapeut. Via zo’n therapie kan een kind zich met behulp van speelgoed uiten en dat werkt voor kinderen, zeker ook voor teruggetrokken kinderen die niet snel iets durven zeggen, heel helend. Bovendien vinden kinderen het nog leuk ook. Je kunt eventueel contact opnemen met je huisarts om de mogelijkheden hiervoor te bespreken.

Teveel televisie

Ik heb een probleem met mijn dochter. Ze kijkt de hele dag tv en speelt nooit buiten met andere kinderen. Ze wil de hele dag achter de tv hangen, en kijkt zelfs naar programma's die niet voor haar leeftijd zijn. Ze is namelijk 5 jaar. Hoe zou ik dit kunnen aanpakken?


Het klinkt alsof je het gevoel hebt dat je geen macht over je dochter hebt. En dat is het eerste dat je moet gaan veranderen. Jij bent de ouder, en bepaalt dus de regels in huis. Je kind is pas vijf jaar, en kan daarom echt nog niet voor zichzelf bepalen wat goed voor haar is. Een klein kind is ook nog niet in staat om zichzelf te stoppen. Een kleuter laat zich nog veel te veel verleiden en zal moeilijk kunnen zeggen: ‘Nu heb ik genoeg televisie gekeken’. Er zijn natuurlijk ook kleuters die het televisiekijken na een tijdje wel gezien hebben en liever buiten gaan rennen en springen. Maar wanneer een kleuter het juist wel heerlijk vindt om een beetje te hangen, dan is het aan jou als ouder om dit gedrag in te perken. Ik raad je aan om per dag te bepalen hoeveel televisiekijken nog goed is voor je dochter. Zeg bijvoorbeeld dat ze elke dag één programma mag uitkiezen dat ze heel erg graag wil zien. Zet de televisie pas aan wanneer dit programma begint. En zet de televisie daarna weer uit. Zorg dat je samen met haar naar dit programma kijkt en maak daar ook een gezellig moment van. Praat samen over wat je ziet. En ga daarna samen bij de televisie weg. Haal meteen de afstandbediening ook weg, zodat je dochter de televisie niet steeds aan blijft zetten. En neem je dochter meteen mee naar buiten, bijvoorbeeld om even boodschappen te doen. Op die manier wordt ze voldoende afgeleid om niet meteen weer naar de televisie te rennen. Vindt je dochter het heel erg moeilijk om ‘af te kicken’ dan kun je er kleine beloninkjes tegenover stellen. Bijvoorbeeld: als het haar lukt om zonder brullen de televisie uit te zetten krijgt ze een stickertje. En heeft ze vijf stickertjes verzameld dan gaan jullie samen iets extra leuks doen. Zo ontdekt ze dat er ook voordelen zitten aan het uitzetten van de televisie. En dat helpt om het af te leren.