Mijn kind luistert niet

Mijn 6-jarige kind luistert niet wanneer ik tegen hem praat. Wat kan de oorzaak zijn?


Deze vraag die je ons via de mail stelde is erg kort. Zonder extra informatie is het dan ook moeilijk om een passend antwoord te geven. Daarom geven we bij deze een paar algemene oorzaken die mee kunnen spelen. Mocht het antwoord niet voldoen, dan raden we je aan contact op te nemen met OPVON zodat de pedagoog bijvoorbeeld via een persoonlijk gesprek dieper op je situatie in kan gaan.

Wil een kind luisteren naar zijn ouders dan moeten er verschillende stappen genomen zijn:

1. Het kind moet je kunnen horen.
Het klinkt misschien gek om te zeggen dat een kind je moet kunnen horen. Maar er zijn erg veel kinderen met middenoorontsteking die slecht horen. Het is niet gek om eens naar de huisarts te gaan en te vragen of hij het gehoor van je kind kan checken. Wat ook een probleem kan zijn is als er veel omgevingsgeluid is. Wanneer de televisie of radio hard aanstaat, als er veel herrie van buiten is of als andere gezinsleden door elkaar roepen is het voor een kind vaak moeilijk je te verstaan. Er zijn ook kinderen die zo in hun spel verdiept zijn, of die met hun ‘oortjes in’ achter de laptop zitten en je daardoor niet horen. Ga in dat geval naar je kind toe en raak zijn schouder aan, zodat hij merkt dat je het tegen hem hebt. Kijk hem in de ogen als je iets zegt, zodat je kunt checken of hij je echt heeft gehoord.  

2. De boodschap moet door je kind worden begrepen.
Vaak denken we als ouders dat kinderen wel snappen wat we bedoelen als we een opdracht geven, maar dat is lang niet altijd het geval. Soms hebben kinderen wel in de gaten dat je iets tegen ze zegt en horen ze je ook wel, maar snappen ze niet wat je wilt. En dan laten ze je opmerking gewoon langs zich heen gaan, alsof het niet voor hen bedoeld is. Vooral algemene opmerkingen zijn lastig voor kinderen. Bijvoorbeeld: ‘Hé, ga nou eens aan de gang!’ Of: ‘Wanneer begin je nou een keer?’ Of: ‘Doe eens wat ik zeg!’ Een kind die zo’n opmerking hoort heeft soms geen idee waar je over praat. Wees dus altijd duidelijk. Zeg wát je wilt dat je kind gaat doen. Dus niet ‘ga eens aan de gang’, maar zeg: ik wil dat je nu helpt met tafeldekken, pak de borden even uit de kast en zet ze op tafel.

3. Hij moet beseffen dat hij je moet antwoorden.
Veel kinderen horen je wel, maar hebben niet door dat jij op een antwoord zit te wachten. Het lijkt dan alsof je een beetje zitten te plagen, maar het kan goed zijn dat het niet tot ze doordringt dat je iets wilt horen. Kinderen die zitten te lezen, in spel verdiept zijn, of achter de laptop zitten kunnen daar nog eens last van hebben. Die horen de boodschap wel, registreren wel dat er iets gezegd is, maar hun eigen activiteiten vergen nog te veel aandacht. Soms moet je wel drie keer iets zeggen voor ze doorhebben dat ze iets terug moeten zeggen. Ook dan is het van belang dat je niet van een afstand iets roept, maar naar het kind toegaat, en hem vraagt je aan te kijken en antwoord te geven. Wees duidelijk in wat je aan je kind vraagt of tegen hem zegt. Soms wil je antwoord, terwijl je vraag daartoe eigenlijk niet uitnodigt. Bijvoorbeeld als je zegt: ‘Ik zou het wel fijn vinden als je me vertelt hoe het op school ging’, dan zou het kunnen dat jij verwacht dat je kind iets gaat vertellen. Maar je kind hoeft in feite op zo’n opmerking geen antwoord te geven. Het is een mededeling over jouw gevoel, meer niet. Wees dus helder in je vraag, als je een antwoord verwacht.

4. Hij moet bedenken wat het antwoord op de boodschap is
Beseft je kind dat jij op een antwoord zit te wachten, dan moet hij eerst bedenken wat zijn antwoord is. Mama wil dat ik kom helpen, heb ik daar zin in? Mama vraagt waar mijn bal gebleven is, weet ik dat wel? Papa wil weten of ik mijn boek al uit heb, is dat zo?  Dat vergt energie van je kind, en sommige kinderen hebben ook even tijd nodig om zo’n antwoord te bedenken. Het komt regelmatig voor dat een kind ‘ja’ roept terwijl hij eigenlijk nog helemaal niet heeft nagedacht over je vraag. Dat kan tot een communicatiestoornis leiden, want jij als ouder verwacht dat je kind dus iets doet, terwijl je kind eigenlijk nog helemaal niet heeft nagedacht over je vraag. Zegt je kind dus iets ‘halfs’ of onduidelijks terug, vraag dan na wat hij bedoelt. Dan beseft hij waarschijnlijk beter dat hij niet echt goed antwoord gaf.

5. Hij moet misschien iets gaan doen waardoor jij weet dat hij je heeft begrepen en je opdracht opvolgt.

Mijn kind luistert niet: soms bedoel je daarmee dat je kind niet doet wat jij zegt of wil. Het is belangrijk om dat onderscheid te maken. Soms luistert een kind heel goed, maar heeft hij geen zin om te handelen. Dat kan allerlei oorzaken hebben. Misschien is je kind moe thuisgekomen van sport of van school. Het kan ook zijn dat je kind net lekker aan het spelen is en het moeilijk vindt zijn spel los te laten. Maar het kan ook zijn dat een kind te vaak een opdracht krijgt om iets te doen of te zeggen. En dan gaat hij zich afsluiten. Ga dus bij jezelf na hoe vaak je je kind een regel oplegt, een opdracht geeft, of iets aan hem vraagt. Het kan handiger zijn een paar regels te hanteren. Met een kind van zes jaar is het ook goed om samen afspraken te maken over de regels in huis. Een huisvergadering houden kan daarvoor goed werken. Ga met de hele familie aan tafel zitten, en ieder mag dan een punt inbrengen wat hij belangrijk vindt. Dat kan iets leuks zijn, bijvoorbeeld een gezamenlijke activiteit, of iets wat je graag zou willen eten. Maar het kan ook iets zijn waar een gezinslid last van heeft en zou willen veranderen. Ouders mogen dat inbrengen, maar de kinderen ook. Met zo’n gezinsvergadering leer je een kind dat niet alleen jij de regels bepaalt, maar dat hij zelf ook mee mag praten. En daardoor accepteren ze de regels die er in huis gelden ook beter. Ze voelen zich serieus genomen als gezinslid.

Ten slotte: wat ook kan meespelen is dat het niet goed gaat met je kind. Als een kind in de knel zit kan hij zich ook gaan afsluiten voor iedereen. Meestal gaat het niet luisteren dan ook gepaard met andere veranderingen. Misschien wordt je kind erg agressief, of juist heel opvallend stil. Of misschien zijn er andere signalen, zoals problemen op school, weer in bed plassen, weer gaan duimen… In dat geval is het van belang dat je kind hulp krijgt. Je kunt daarover bijvoorbeeld in gesprek gaan met school, met de huisarts of een pedagoog.


Grote mond

Het gaat over mijn dochter. Zij is 6 jaar en de laatste paar maanden weet ik niet meer hoe het met haar om moet gaan. Ik zit af en toe echt met mijn handen in mijn haar. Ze luistert slecht of helemaal niet. Ze geeft een grote mond. Krijgt ze op haar kop dan lijkt het haar niets uit te maken. Vaak moet ik gaan schreeuwen naar haar eer ze gaat luisteren. Als ik haar van school haal en ze vraagt: ''mag ik met die en die spelen'', en ik zeg ''nee, dat kan vandaag niet'', dan draait ze helemaal door. Gaat hard brullen en word ontzettend boos op me. Ik heb ook nog een zoontje van 2 jaar, die gaat nu ook de dingen van haar over nemen en begint ook snel te huilen als iets niet mag. Het komt allemaal een beetje warrig over zo, maar ik wil gewoon mijn liever dochter terug, want ze kan (soms) zo ontzettend lief zijn. Maar dit gebeurt nog maar bar weinig.


Je schrijft dat het een beetje warrig overkomt, maar dat vind ik niet. Ik vind dat je heel goed omschreven hebt hoe de problemen met je dochter liggen. Ze zit om de een of andere reden absoluut niet goed in haar vel en dat reageert ze thuis, en misschien wel vooral op jou af. Dat is niet prettig natuurlijk, maar het is wel een teken dat ze je vertrouwt. Ze weet dat ze haar boosheid en nare gevoelens bij jou kwijt kan. En dat is belangrijk om te beseffen, al zul je er haar vast en zeker niet zo dankbaar voor zijn. Wat ik probeer aan te geven is dat het goed is om het antwoord van je probleem niet te zoeken in het exacte gedrag van je kind, maar in de oorzaak ervan. Wanneer je haar gedrag voortdurend probeert aan te pakken en bij te sturen, dan heb je de hele dag een strijd met haar. Want wat je dochtertje met haar woede en grote mond probeert te vertellen is dat het niet goed met haar gaat. Zij weet niet waarom dat zo is. Daar is ze nog te klein voor. Maar het is wel belangrijk om uit te zoeken wat het zou kunnen zijn. Ik zou je dan ook aanraden om in eerste instantie eens met haar naar de huisarts te gaan. Ik verwacht niet dat er wat aan de hand is, maar laat haar toch maar goed onderzoeken. Een kind dat iets onder de leden heeft kan soms ook bijzonder lastig worden omdat hij niet zich niet goed voelt. Daarnaast zou ik een afspraak met de school maken. Doe dat niet vlak voor schooltijd, maar vraag of de leerkracht tijd heeft voor een langer gesprek. Vertel wat je problemen met haar zijn en vraag aan de school of daar ook problemen worden gesignaleerd. Het zou namelijk kunnen dat de oorzaak daar ligt. Een kind van zes begint grote behoefte te krijgen aan aansluiting met vriendjes en vriendinnetjes. Loopt daar misschien iets scheef? Dat zou in ieder geval ook haar woede kunnen verklaren wanneer ze een afspraak met een vriendinnetje heeft gemaakt waarop jij als ouder ‘nee’ zegt. De leerkracht kan ook vertellen hoe het verder op school loopt. Kinderen kunnen ook moeilijk worden wanneer ze het op school niet goed kunnen bijbenen, óf wanneer het leren ze juist veel te gemakkelijk afgaat en ze zich zitten te vervelen op school. Ten derde zou ik je willen aanraden na te gaan of er de laatste jaren dingen in je eigen gezin zijn gebeurd die van invloed kunnen zijn. Kinderen reageren sterk op problemen zoals ziekte, verhuizingen, relatieproblemen bij de ouders, financiële zorgen of werkstress bij de ouders. Als er iets aan de hand is of is geweest in je gezin, dan kan dit het gedrag van je dochter ook verklaren. Zij zal daarmee aangeven dat ze het er ook moeilijk mee heeft. In dat geval kan het goed zijn om hulp voor haar te zoeken zodat ze op haar eigen manier de problemen kan verwerken. Speltherapie zou haar daar bijvoorbeeld bij kunnen helpen. Ook dat kun je overleggen met je huisarts.


Ondertussen is het goed om over een hele dag eens bij te houden op welke momenten de grootste problemen met je dochter ontstaan. Ga eens na hoe laat het dan is, wat er speelt, wie er bij aanwezig zijn en wat er allemaal moet gebeuren op zo’n moment. Vaak is zo’n strijd namelijk het moeilijkst als je het druk hebt, of als er van alles tegelijk gebeurt. Soms kun je dan door een praktische aanpassing al wat stress voorkomen. Verder is het goed om een vaste reactie te bedenken. Iets wat je altijd doet of zegt als ze weer eens woedend wordt. Want dat hoef en moet je niet accepteren. Ga niet terugschreeuwen, ook al is het heel begrijpelijk dat je het doet, maar grijp meteen in als je kind iets doet wat je echt niet accepteert. Stuur haar maar naar haar kamer of naar de gang en zeg haar dat ze haar boosheid daar maar moet uiten. Boos zijn is namelijk een emotie die een kind mag hebben. Maar dat betekent niet dat ze er in de huiskamer de boel mee hoeft te overheersen. Boos zijn kan ook op je eigen bed. Daarmee leer je je kind dat je reactie voortaan anders is. En ze leert dan ook dat ze met haar gedrag alleen nog maar bereikt dat ze op haar kamer zit, of op de gang, in haar eentje. En dáár is niets aan. Komt ze weer terug en is haar boze bui voorbij, kom dan niet terug op haar boosheid of op wat er gebeurd is maar zeg vrolijk: ‘Kom erbij, we willen net een kopje thee gaan drinken’. Ze voelt zich dan welkom en dat maakt het gemakkelijker om weer ‘gewoon’ te doen. Op deze manier kun je de vicieuze cirkel van negatieve gebeurtenissen stopzetten. En ga je eenmaal de goede kant op, dan merk je dat het steeds gemakkelijker wordt om weer aardig tegen elkaar te zijn. En complimenten te geven. Want dat is waar zesjarigen het allermeest op zitten te wachten!

Treuzelen

Mijn zoon van bijna 7 is dromerig, snel afgeleid, erg gevoelig en intelligent. Het ochtend- en avondritueel verloopt niet naar wens. Mijn zoon treuzelt, is snel afgeleid en gaat gerust een boekje zitten lezen als wij hem niet een op een begeleiden en ernaast blijven zitten. Mijn man en ik verschillen van mening wat betreft de aanpak. Mijn man vind dat mijn zoon harder aangepakt moet worden, corrigeert en moppert veel. Ik zelf kies de weg van de begeleiding een op een; elke handeling apart benoemen en wachten tot dat gedaan is. Wat is wijsheid?


Wijsheid is om met je partner te gaan praten, zodat jullie samen op één lijn komen zitten. Je zoon heeft ongetwijfeld in de gaten dat jullie het niet eens zijn. En kinderen spinnen daar garen bij. Ze merken dat er onenigheid is over hun gedrag, en dan gaan ze hier juist mee door. Want door zich zo te gedragen krijgen ze dan een heleboel aandacht van hun ouders. Al is het alleen al het feit dat er over gepraat wordt! Ga dus met je partner om de tafel zitten en bepaal samen een aanpak waar jullie allebei achter kunnen staan. Pas dan kun je die aanpak zo consequent doorvoeren dat je kind merkt dat het jullie menens is. Pas dan kun je het goede gedrag gaan belonen en het onprettige gedrag gaan afleren. Gewoon omdat je steeds op dezelfde manier reageert en je zoon daaraan gaat wennen.