Troep opruimen

Ik heb 3 kinderen: oudste bijna 8, en behoorlijk eigenwijs (wat we op zich wel zo leuk vinden en op momenten ongetwijfeld aanmoedigen), tweede bijna 6 - volstrekt verknocht aan elkaar. Nu hebben ze besloten hun spaarcenten te combineren. Enerzijds natuurlijk hun keus (want hun geld, waarover in theorie in ieder geval eigen zeggingskracht - iets waarop ze zeer gesteld zijn), anderzijds nogal onpraktisch voor ons: zo gaan de euro's die de een als zakgeld krijgt wegens het goed bijhouden van zijn/haar kamer, direct naar de ander - die in al dat opruimen geheel geen zin heeft. Ik was van plan gewoon een grens af te plakken waarachter ze dan maar in haar eigen troep moet wonen (ze deelt een kamer met het jongste broertje), maar ik vrees dat dat mij vooral beschimmelde kleren en andere narigheid oplevert. Het argument dat het haar troep is in haar eigen kamer waarin ze eigen baas is, vind ik weliswaar leuk bedacht, maar strookt natuurlijk niet met ons gezamenlijke voornemen gewassen en op tijd op school te komen etc. Voor 'beloningen' lijkt ze vrij ongevoelig, (snoep dat ze niet van ons krijgt regelt ze elders wel, wat ze verder wil koopt ze later wel en op aandacht gaan we toch niet korten), dus resteert ons m.i. vooral de harde aanpak - waar ik eerlijkheidshalve ook niet altijd zin in heb, voor redenen die ik op een ander moment vast beter kan formuleren.


Ik begrijp uit je verhaal dat er twee dingen spelen waar je tegenaan loopt. Ten eerste is er je dochter van acht die besluit haar kamer niet meer op te ruimen, waardoor je als ouder tegen het dilemma aanloopt: moet ik haar haar gang laten gaan op haar eigen plek? Of moet ik haar toch opdragen op te gaan ruimen? Het tweede probleem waar je mee te maken hebt, is dat je dochter die geen zakgeld krijgt omdat ze haar kamer niet opruimt, een slimme manier heeft gevonden om toch aan zakgeld te komen: ze sluit een deal met haar jongere zusje (ik ga ervan uit dat de tweede een meisje is). Bij alle twee de situaties heb je als ouders het dilemma: laat ik de kinderen zelfstandig hun problemen oplossen, of grijp ik dwingend in? Bij zulke dilemma’s moet je altijd op verschillende dingen letten:


1. De leeftijd van de twee kinderen.
2. De gevolgen van het negatieve gedrag.
3. Signaalgedrag.


Als je kijkt naar de leeftijd van je twee kinderen dan zie je dat de oudste met haar acht jaar slechts twee jaar ouder is dan haar zus, maar met die twee jaar wel een enorme ontwikkelingsvoorsprong heeft. Ze kan sneller denken, beter beredeneren en ze is groter en sterker en heeft als oudere zus macht over de jongste. Dat betekent dat de deal van de twee kinderen misschien wel leuk is voor de oudste, maar je kunt je afvragen hoe leuk het ook voor de jongste is. De kans bestaat dat de jongste zich een beetje gedwongen voelt op de afspraak in te gaan. Ook al lijkt het in goed overleg te zijn gebeurd, ik betwijfel of het werkelijk zo’n eerlijke deal is. Daarom vind ik het heel realistisch om als ouders op zo’n moment in te grijpen. Je kunt gewoon zeggen: je zakgeld is van jezelf alleen en dat wordt niet met elkaar gedeeld. Mocht je oudste daar boos over worden, dan kun je haar rustig uitleggen wat je achterliggende overweging is.


Het tweede punt: de gevolgen van het negatieve gedrag. Als je oudste dochter niet opruimt, en het gevolg van het niet opruimen is dat ze het geld van haar zusje gewoon krijgt, dan zie je dat je oudste in feite beloond wordt voor het niet opruimen. Als je kijkt naar andere gevolgen, dan lees ik dat je probeert haar te overtuigen van het feit dat ze gewassen en schoon naar school moet. Ik weet natuurlijk niet hoe je dat doet, maar de kans bestaat dat je dochter ontdekt heeft dat ze aandacht van je krijgt als ze haar kamer niet opruimt. Kinderen willen graag aandacht hebben, of dat nu positief is, of negatief. Het gekke is, dat kinderen al snel ontdekken dat het veel gemakkelijker is om veel aandacht van je ouders te krijgen als je je negatief gedraagt. Als ouder ben je vaak geneigd om te gaan mopperen, of te proberen je kind om te praten. En dat neemt meestal meerdere minuten. Dus dat is aandacht voor je kind. Je zult dus een gevolg moeten vinden dat voor haar zoveel nadeel meebrengt dat ze maar besluit haar kamer op te ruimen. Dat is dus ten eerste: zorgen dat ze geen deals meer met haar zusje sluit voor het zakgeld. En ten tweede: geen gemopper, maar een direct negatief gevolg. Een kind van acht is vaak gevoelig voor een heldere straf, zoals geen televisie kijken. Het omgekeerde is verder ook van belang. Merk je dat ze een klein beetje gaat opruimen, dan beloon je dat. Niet per se met snoep, maar met aandacht. Je kunt bijvoorbeeld zeggen: fijn dat je je boeken op je tafel legt. Kom zullen we een spelletje doen? Aandacht in tijd is waar kinderen veel behoefte aan hebben. Wat je voortdurend moet bedenken is: wie heeft er voordeel bij als je dochter haar kamer opruimt? Ben jij dat alleen, dan moet je wel een heel lief kind hebben wil ze haar kamer dan ook opruimen. Zorg dat het ook in haar voordeel wordt om haar kamer op te ruimen. Maak daarvoor eventueel samen een schema waarin ze zelf elke dag een sticker mag plakken als ze haar spullen opruimt. En als ze dan vijf stickers heeft mag ze extra lang televisie kijken, of gaan jullie samen iets leuks doen of iets dergelijks. Jullie kunnen ook samen iets afspreken waar ze naartoe werkt. Dan voelt je dochter zich betrokken.


Als derde noemde ik signaalgedrag. Het komt namelijk voor dat kinderen bepaalde gedragingen vertonen omdat het niet zo goed met ze gaat. Het zou kunnen dat je dochter zich op de een of andere manier niet prettig voelt, en dat laat merken met haar storende gedrag. In feite geeft ze daarmee aan: ik voel me niet fijn maar ik weet niet hoe ik dit moet vertellen. En daarom ga ik maar ‘ vervelend doen’. Soms heeft het ook te maken met het feit dat ze zoveel energie verstoken met hun probleem, dat ze geen energie meer over hebben voor dingen als een kamer opruimen. Het kan helpen een paar dagen je dochter goed te observeren. Het kan namelijk zijn dat ze nog meer signalen vertoont dat het niet goed gaat. Kinderen vallen soms terug in hun ontwikkeling als het slecht met ze gaat. Ga verder na of er dingen in haar leven zijn die moeilijk voor haar zijn. Dat kan thuis zijn, maar ook in de buurt, of op school. Misschien heeft ze iets onder de leden. Van alles kan bij zoiets meespelen. Praat daar over met haar en probeer haar te helpen de situatie op te lossen. Zodra ze zich dan beter in haar vel voelt is de kans groot dat het opruimen niet zo’n probleem meer is.

Slordigheid

Mijn dochter is bijna 8, behoorlijk bijdehand en nogal slordig. Als ik haar vraag op te ruimen, weet ze hier heel vaak een bijzonder handige draai aan te geven, maar het komt er op neer dat ze er meestal niet mee begint. Tegenwoordig heeft ze regelmatig een grote mond. Als ik het gezellig wil maken door bijvoorbeeld samen te knutselen, wil zij de boel altijd overdrijven. Als ik iets toesta wil ze altijd meer. Doe ik het niet, dan blijft opmerkingen maken als; "wel jammer hoor, dat het niet mag" en dat soort uitspraken. Ik voel me heel snel schuldig en ik vind het zo moeilijk om de gezelligheid in huis te bewaren. Ze is echt een lief en gevoelig meisje. Perfectionistisch ook (een foutje op school kan ze niet uitstaan). Ik leg uit dat het niet erg is om fouten te maken, ze moet immers nog leren. Maar dat opruimen is eigenlijk altijd al wel een probleem geweest. Hoe maak ik dat ze beter naar mij luistert en minder gewoon haar eigen zin op slinkse wijze doorvoert?


Je dochter ontwikkelt zich op het ogenblik erg snel. Ze zit in de leeftijdsfase waarin ze ontdekt dat het belangrijk is om bij de groep te horen, om in de klas een goeie ‘plek’ te krijgen en dat kost veel energie. Ze is daarbij ook aan het experimenteren met gedragingen. Dat is nodig om je plekje in de groep goed te vinden. En thuis is een goede plaats om te ‘oefenen’. Zeker ouders zijn prachtig oefenmateriaal. Daarom zal ze proberen om je zoals je noemt ‘op slinkse wijze’ tot bepaald gedrag aan te zetten. Ze leert hierdoor hoe ze anderen, in de klas bijvoorbeeld, ook aan haar kant kan krijgen. Het zijn dus in feite sociale experimenten. Wat jij als ouder dan doet is voor haar dus heel belangrijk. Je geeft aan dat je ontdekt ze dat heel vaak ongemerkt toch haar zin heeft gekregen. Hierdoor leert ze dat dit gedrag goed werkt, en zal ze er mee doorgaan. Daarom is het goed om voor jezelf op een rijtje te krijgen wat je nu eigenlijk dwars zit in haar gedrag. Hoe eerder je dat in de gaten krijgt, des te beter kun je ook de situatie weer in de hand krijgen. Als je doorkrijgt waar de schoen wringt kun je namelijk weer regels en grenzen gaan invoeren die haar leren dat niet alles op haar manier lukt. En daarmee leert ze ook dat het in de groep ook niet altijd zal lukken. Een kind dat thuis snel haar zin krijgt verwacht misschien dat op school alles net zo makkelijk loopt en kan dan in de groep klem komen te zitten. Misschien verklaart dat ook wel een beetje haar boosheid?


Wat ik je aanraad is om een paar dagen een dagboekje bij te houden van de momenten waarop je vindt dat het niet goed gaat. Schrijf op wat er aan de hand is, hoe laat het is, wie er bij zijn, wat je dochter zegt en doet en hoe jij reageert. Na een aantal dagen kun je daar misschien een patroon in ontdekken. En dan kun je ook veranderingen invoeren. Kijk bijvoorbeeld ten eerste naar de situatie waarin het ontstaat. Is het opruimen altijd na het eten een probleem? Dan komt dat misschien doordat er zoveel moet gebeuren en je niet goed op haar gedrag kan letten, of misschien doordat zij moe is en daardoor geen energie meer heeft om naar je te luisteren… kortom, je ontdekt dan snel wat er mis is. Overigens kan zo’n oorzaak ook heel praktisch zijn. Een kind dat moet opruimen maar eigenlijk onvoldoende kastruimte heeft voor haar spullen blijft de boel op de grond gooien. Er is dan gewoon geen plaats. Dus kijk samen met haar eens kritisch naar haar kamer. Is er teveel losse rommel? Zorg voor bakken, kasten… dat helpt enorm.


Daarnaast is het heel belangrijk te ontdekken wat jij als ouder eigenlijk doet. Hoe reageer je op wat ze doet. Als je druk bent dan laat je dingen soms een beetje zitten, waardoor je de boodschap geeft dat je dingen niet zo erg vindt. Het kan ook zijn dat je wel iets zegt, of dat je dreigt, maar dat je daarna niets doet. Kinderen van acht ontdekken al snel dat woorden alleen niet zo belangrijk zijn. Het gaat niet om wat je zegt maar wat je doet. Dus dreig je met een maatregel, voer die dan ook meteen door. Wacht niet te lang, want dan wordt de link met het opruimen te vaag.


Tenslotte: het is vast overbodig maar het blijft belangrijk: een beloning als ze iets wel opruimt werkt sterker dan een boze opmerking als ze iets laat slingeren. Voer een vast beloningssysteem in. Maak samen met haar een kalender en laat haar elke dag dat ze iets heeft opgeruimd een stickertje op plakken of een tekeningetje maken. En na vijf tekeningetjes gaan jullie iets leuks doen samen. Dat versterkt jullie band, en leert haar dat opruimen niet alleen maar naar is.