Opvoedingsvragen

Frustratie na school

Ik heb een zoontje van vier jaar die sinds kort naar de basisschool gaat. Sindsdien is hij heel druk, schreeuwt veel en luistert helemaal niet meer (ik moet eerst echt boos worden). Het maakt ook niet uit of er gezelschap bij is en of we thuis zijn of in bijvoorbeeld de winkel. Hij heeft een broertje van 1,5 jaar die dus ook bijna altijd het onderspit moet delven. Hoe krijg ik mijn gezellige jongetje weer terug en waar kan dit gedrag vandaan komen?

Taakjes en werkjes

Het gedrag dat je zoontje vertoont komt heel vaak voor bij kinderen die net naar de basisschool gaan. Het is het gevolg van het feit dat je kind op school een totaal nieuwe wereld is binnengestapt die erg veel van hem eist. Hij zit in een klas met kinderen die hij moet leren kennen. Hij moet een plekje binnen de groep zien te vinden, hij moet taakjes en werkjes doen die nieuw voor hem zijn, de juf is vreemd, er zijn allemaal grote kinderen op het schoolplein, je moet blijven zitten op een stoel… Veel kinderen lopen de eerste tijd op hun tenen om het op school bij te houden.

Tegendraads en brutaal

Het kost een kleuter enorm veel energie om de eerste weken tot maanden naar school te gaan. Dat wreekt zich zodra ze weer thuis zijn. Sommige kleuters beginnen al in te storten als ze hun moeder op het schoolplein zien staan. Dan worden ze prompt tegendraads en brutaal. Anderen reageren zich thuis af op de meubels of op kleine broertjes en zusjes. Gezellig theedrinken is er vaak niet bij, en over school wordt helemaal niets verteld. Of het is ‘stom’ of het is ‘vergeten’. En dat is ook begrijpelijk. Je kind heeft nét kunnen bijhouden wat er op school allemaal gebeurt. Vaak is de ervaring zo allesomvattend dat je kind niet goed op een rijtje heeft wat er precies is gedaan. Vertellen lukt dus helemaal niet. Als je ernaar vraagt komt alleen het vermoeiende van de hele dag weer boven, en dus wordt je kind er juist boos en chagrijnig van als je blijft vragen. Druk gedrag, boos gedrag, brutaal gedrag, niet luisteren… dat zijn allemaal manieren van een kleuter om te laten zien dat hij ‘op’ is. Het is allemaal erg veel geweest vandaag en verder gaat niets meer lukken.

Laten rennen

Moeilijk en lastig en niet luisteren gedrag komt bij de meeste kleuters direct na schooltijd voor. Vanaf het moment dat ze thuiskomen tot etenstijd is het herrie. Verwacht dus op zo’n moment niet teveel van je kind. Vraag hem niets, en reken niet op gezellig thee drinken, maar geef je kind de gelegenheid om zijn opgekropte energie en boosheid uit te razen. Bijvoorbeeld door hem buiten te laten rennen, in het park of bos met bladeren rondstrooien, of hard tegen een boksbal te laten slaan. Je kunt er ook voor kiezen om je kind juist iets heel rustigs en saais te laten doen. Ga bijvoorbeeld lekker samen op de bank hangen met een videofilm, of een heerlijk rustig muziekje. Lees je kind voor uit zijn lievelingsboek, of doe gewoon samen helemaal niets. Meestal knapt een kleuter daarna wel weer een beetje op.

Wilde spelletjes

Overigens komt het ook voor dat kleuters totaal van gedrag veranderen. Ze hebben niet alleen een inzinking na schooltijd, maar zijn helemaal druk of moeilijk geworden. Ook dat kan met school te maken hebben. Kleuters leren allerlei nieuwe dingen aan, en krijgen voorbeelden van gedrag. Dat gaan ze thuis nadoen. Zo zijn er nogal eens kleuters die plotseling stoer gedrag gaan vertonen, schelden of vloeken, of wilde spelletjes doen, terwijl ze dat nooit deden. Dat gedrag nemen ze over van grote kinderen die hetzelfde doen op het schoolplein. Je kleuter wil dan laten zien dat hij ook net zo groot en stoer is, want hun is hij ook basisschoolleerling. Hij overschreeuwt zichzelf waarschijnlijk ook omdat hij nog niet echt zijn eigen plekje heeft gevonden. Ook dit gedrag trekt na een tijdje wel bij, al kan het drukke gedrag bij kleuters wel enkele weken tot maanden aanhouden.

Verbaasde leerkracht

Maak je je zorgen over het gedrag, dan is het goed om eens met de leerkracht te overleggen. Soms ziet deze ook zorgelijke signalen, en kunnen jullie samen nagaan wat er de oorzaak van kan zijn. Misschien is de leerkracht tot nu toe niets bijzonders opgevallen en besluit deze om de komende tijd wat extra aandacht aan je kind te besteden, zodat er een duidelijker beeld wordt gevormd. Het komt ook geregeld voor dat de leerkracht je juist vertelt dat je kind heel leuk en gezellig is op school. De leerkracht kan zelfs verbaasd zijn over je verhaal van de gedragsproblemen thuis. In dat geval is het overduidelijk dat de gedragsproblemen een afreageren zijn van alle schoolstress. Het opletten en gezellig zijn op school kost dan kennelijk veel energie.

Mama moppert

Tenslotte: druk en lastig gedrag kan blijvend zijn wanneer een kleuter ontdekt dat hij er bijzonder veel aandacht mee krijgt. Misschien maakt hij wel indruk op andere kinderen en wil hij dat graag zo houden. En misschien ben je er als ouder zo ondersteboven van dat je van alles en nog wat probeert om het gedrag te veranderen. En al die aandacht zorgt ervoor dat je kleuter het allemaal reuze spannend en interessant blijft vinden. Hoe langer mama moppert, hoe bozer papa wordt… je zou denken dat een kleuter daar bang van wordt en gaat stoppen met zijn gedrag. Maar dat is dus niet zo. Een kleuter let vooral op de mate van aandacht die hij krijgt, niet op het soort aandacht. En een kwartier mopperen weegt niet op tegen een aai op de bol. Dus gaat hij door met het brutale gedrag.

Uit het lijfje

Wat dat betreft is het belangrijk om een vaste aanpak te kiezen. Ga na wanneer je kind zich moeilijk gedraagt, en bepaal vooraf hoe je daarop gaat reageren. Is je kind bijvoorbeeld naar tegen zijn broertje, haal hem dan uit die situatie, bijvoorbeeld door hem apart te zetten. Doe dit altijd, zonder veel omhaal. Wordt hij erg kwaad, stuur hem dan naar de gang of naar zijn kamer, of een andere plek waar hij lekker boos mag zijn. Schreeuwen, krijsen, schoppen… dat kan hij allemaal in zijn eentje dan uitleven. Maar hij krijgt er geen extra aandacht meer mee. Zeg bijvoorbeeld: als je niet meer boos bent mag je terugkomen. Soms komt een kind dan meteen weer terug terwijl je ziet dat de boosheid nog niet uit zijn lijfje verdwenen is. Dan kun je zeggen: ‘Volgens mij ben je nog steeds kwaad’. Als dat inderdaad zo is merk je dat ook meteen. Je kind roept meteen kwaad: ‘Nietes’. En daarmee heb je het bewijs in handen. Soms moet je een kleuter wel drie keer terugsturen voor hij echt weer rustig is. Ook op die manier kan een kleuter zijn schoolstress kwijtraken. Meestal kan hij daarna weer een tijdje gewoon meedraaien.