Opvoedingsvragen

Hoe krijg ik hem zindelijk?

Mijn zoon van net 4 jaar is helaas nog niet altijd zindelijk. Met urine is het duidelijk dat het mis gaat als hij te druk is met spelen en dan te laat naar de wc gaat. Met ontlasting vraag ik me af of hij het wel op tijd voelt. Wel gaat hij in een hoekje zitten of draaien op het moment dat het al te laat is. Op gezette tijden op de wc zetten heeft niet echt effect. Hij wordt erg boos en doet niets. De eerste twee weken school hield hij alles de hele dag op en ging het mis onderweg naar huis of thuis. Hij is dus fysiek wel in staat om ontlasting en urine langer op te houden. Hoe moet ik dit aanpakken om hem echt zindelijk te maken?

Een kind zindelijk maken kan niet

Het komt bij vierjarigen vaker voor dat ze nog niet zindelijk zijn. Je laatste zin geeft daarbij meteen het probleem aan. Hoe moet je het aanpakken om hem zindelijk te maken? Zindelijk maken kun je niet. Je kunt alleen nagaan wat je op dit moment doet, hoe je reageert op zijn gedrag. En dan kun je uitzoeken of je hem daarmee misschien veel extra aandacht geeft.

Hou een paar dagen bij wat je doet en zegt

Hoe meer aandacht aan dit probleem besteed wordt, hoe vaker een kind doorgaat met hetzelfde gedrag. Dat komt doordat een kind goed aanvoelt met welk gedrag hij jouw reactie kan krijgen. En kinderen, trouwens volwassenen vaak ook, vinden het fijn om aandacht van je te krijgen. Dus houd een paar dagen in een dagboekje bij wat je precies doet met betrekking tot zindelijkheid. Stel jezelf de vraag: wat zeg ik tegen hem? Heb ik het er overdag wel eens over? Waarschuw ik hem? Lees ik boekjes voor, geef ik hem tips of aanwijzingen? Of word ik misschien wel eens boos of mopper over het probleem?

Reageer kort en altijd op dezelfde manier

Al deze momenten kunnen optellen in minuten. En hoe meer minuten, hoe vaker je kind de boodschap krijgt dat het nuttig is om een zindelijkheidsprobleem te hebben. Zolang een kind voordeel aan zijn negatieve gedrag heeft, zal hij niet zo geneigd zijn zijn gedrag te veranderen. Aandacht is dus een kant van de zaak. Heb je dat in kaart gebracht, dan kun je heel gericht de aandacht aan het negatieve gedrag stoppen. Geef een kort standaard antwoord als je kind zelf over zijn probleem begint.

Je kleuter is de baas over zijn lijf

Maak duidelijk dat hijzelf de baas is over zijn lijf en dat hij dus bepaalt of hij plast of poept. Stop met hem op de w.c. zetten, ga niet de strijd aan, maar praat met hem over van alles en nog wat, maar niet over zindelijk worden. Hiermee leer je hem dat hij op zijn eigen tijd zindelijk moet worden, en dat het geen aandachtsfuik meer is. Laat hem zien waar de schone broeken liggen zodat hij die zelf kan pakken en jou daarbij niet meer nodig heeft. Heeft hij je hulp toch nodig, help hem dan zonder dat je daarbij veel praat, gewoon even snel en klaar is Kees. Begin daarna weer over iets totaal anders.

Ontlasting loslaten is voor kleuters soms moeilijk

Een ander punt is de ontwikkeling die een kind door maakt als hij zindelijk aan het worden is. Hij maakt daarbij verschillende stadia door. Eerst moet een kind lichamelijk in de gaten krijgen dat hij zelf kan plassen en poepen en het ook op kan houden tot hij bij de w.c. is. Daarnaast moet hij er ook geestelijk aan toe zijn. Bij sommige kinderen is dat wat eerder, bij anderen wat later. Ik hoor vaak van ouders dat jongetjes soms trager zijn met zindelijk worden dan meisjes.

Waarschijnlijk voelt hij wel dat hij moet poepen

Vooral het zindelijk worden voor ontlasting lijkt soms lastiger voor jongetjes. Een plas kunnen jongens goed zien, en ze kunnen hun piemel zelf vasthouden en sturen waar ze heen plassen. Bij ontlasting kan dat niet, en dat is voor sommige jongens wat griezelig. Je beschrijft dat je zoontje dan in een hoekje gaat zitten draaien. Je vraagt je af of hij wel goed voelt dat hij moet poepen. Waarschijnlijk wel, anders zou hij zich niet zo gedragen.

Soms staat een kleuter achter het gordijn

Je zoontje vindt het waarschijnlijk emotioneel nog te moeilijk om toe te geven dat het gevoel dat hij krijgt betekent dat hij naar de w.c. moet gaan. Dit gedrag van ‘in een hoekje zitten’ hoor ik vaker. Sommige kinderen gaan achter een gordijn staan. Alsof ze even weg willen zijn als ze poepen, maar dat niet op de w.c. willen doen. De w.c. is voor sommige kinderen ook een enge plaats. Het voelt koud aan je billen, en het is zo’n groot gat.

Kinderen zijn soms bang dat ze stuk gaan

Bij kinderen kan daarbij ook meespelen dat ze het moeilijk vinden iets van zichzelf los te laten. Kleuters kunnen ook denken dat ze een beetje kapot gaan als ze ontlasting verliezen. En dan wordt het ook nog zomaar weggespoeld met een hoop herrie. Sommige kleuters willen daar gewoon niet aan. Daarom kan het hen helpen om een tussenfase in de zindelijkheid in te lassen door je zoon in een luier te laten poepen. Leg bijvoorbeeld een stapel luiers op een duidelijke plek zodat hij die zelf kan pakken als hij wil poepen. Is hij klaar, dan gaat de luier ook weer uit.

Hij moet zelf die stap gaan zetten

Die tussenfase kan de spanning van het poepen er wat afhalen. Het kan een tijd duren voor een kind genoeg vertrouwen heeft om de ontlasting echt op de w.c. te doen. Geef je kind dus tijd en ruimte om die stap zelf te zetten. Want nogmaals: jij kunt hem niet zindelijk maken, dat moet hij zelf doen. Je kunt alleen het proces begeleiden en hem duidelijk maken dat hij de baas is over zijn eigen lijf. Dat punt is voor kleuters enorm belangrijk, want ze zijn zich erg bewust van hun lichaam én er ook supertrots op.

School speelt een rol

Je schrijft dat je zoontje de eerste weken op school zijn ontlasting op school op hield maar onderweg naar huis ging poepen. Dat geeft inderdaad aan dat hij regie heeft over zijn lijf. Op school wil hij – waarschijnlijk net als thuis – niet naar de w.c. maar hij voelt zich daar ook niet zodanig op zijn gemak dat hij in zijn broek poept. Maar zodra hij zijn veilige haven zien, lees mama of papa, dan ontspant hij zich en daarmee komt zijn ontlasting ook mee. Het is heel knap dat hij het zolang op heeft gehouden, en het is heel logisch dat hij het na schooltijd niet meer kan ophouden.

Bij jou voelt je kleuter zich veilig

Zie het dus niet als een negatief punt, maar als het feit dat hij zich bij jullie veilig voelt en kan ontspannen. Natuurlijk is het de bedoeling dat hij uiteindelijk leert op de w.c. te poepen. Tot die tijd raad ik je aan contact op te nemen met de leerkracht en de situatie te bespreken. De hele dag niet willen poepen op school brengt voor je kind ook spanning met zich mee. En het omgekeerde kan ook het geval zijn: doordat hij het enorm spannend vindt om naar school te gaan en misschien wel wat op zijn tenen loopt lukt het hem niet om te gaan poepen. En misschien kan hij daardoor ook niet zo opletten op school of laat hij op een andere manier zien dat zijn aandacht ergens anders is. Het is belangrijk dat de leerkracht weet wat er aan de hand is, zodat ze daar rekening mee kan houden.