Opvoedingsvragen

Somber mannetje

Ik heb een zoontje die periodes heeft dat hij een beetje somber is. Vaak is dat na een drukke periode of bijvoorbeeld in een vakantie als hij zijn structuur kwijt is. Hij is 5 jaar en is vrij moeilijk voor zichzelf. Herkent iemand dit en wat kan ik eraan doen? Op school zijn deze periodes ook duidelijk te merken.

Houvast nodig

Ik kan me voorstellen dat je niet goed weet wat je met je zoon aan moet wanneer hij zo somber is. Je schrijft dat hij er vooral last van heeft als hij de structuur een beetje kwijt is. Voor sommige kinderen is dat ook heel moeilijk. Ze hebben houvast nodig, ze moeten weten waar ze aan toe zijn en hoe de indeling van de dag en de week is. Dat geeft zekerheid, en die zekerheid raakt een kind soms kwijt wanneer de dingen ‘anders gaan dan normaal’. Je merkt dit dan aan moeilijk gedrag. Sommige kinderen reageren door heel boos en agressief te zijn, of superwild te doen. Anderen worden juist heel stil en teruggetrokken. Of somber zoals je zoontje. Kinderen die zo’n vaste structuur nodig hebben, zijn bijvoorbeeld gebaat bij een duidelijke dag- en weekkalender, waar ze precies op kunnen zien wat er vanochtend, vanmiddag en vanavond gaat gebeuren.

Woensdag komt een vriendje

Je kunt daarvoor eventueel toepasselijke plaatjes gebruiken. Het is voor hen ook nodig om niet te veel afwijkingen van de vaste structuur te hebben. Het is prettiger voor hem als hij weet dat er op maandag en woensdag een vriendje komt spelen, dan dat er plotseling op school iets wordt afgesproken. De perioden die vaak moeilijk zijn voor kinderen zijn vakanties, verjaardagen, feestdagen en soms ook periodes waarin het gezin het moeilijker heeft, zoals tijdens ziekte, een verhuizing, relatieproblemen of de geboorte van een baby. Op die momenten is de dagelijkse structuur extra belangrijk. Probeer daar dan ook aan vast te houden, ook als de omstandigheden niet ideaal zijn.

Alles is toch fijn?

Je schrijft dat je zoon vrij moeilijk is voor zichzelf. Je legt niet uit wat je daarmee precies bedoelt. Misschien bedoel je dat hij zichzelf omlaag haalt, of dat hij geen plezier kan maken zoals andere kinderen? Het moeilijke met een somber kind kan zijn dat je er als moeder zo graag verandering in zou brengen. Je probeert je kind soms op te fleuren, hem te vertellen hoe fijn alles toch is, of hem wat verwennen met aandacht of spelletjes. Maar als zoiets niet aanslaat bij een kind kun je er als ouder ook wat wanhopig van worden. Soms maakt het je zo bezorgd dat het voortdurend in je gedachten blijft. En soms maakt het je ook chagrijnig. Als je alles probeert om het gezellig te maken voor je kind en hij reageert daar gewoon niet op. Want moet je dan nog doen? Helaas heeft zoiets ook weer zijn weerslag op je kind. Hij merkt dat je bezorgd bent of er misschien wel wat bozig van wordt, en dat maakt hem nóg somberder.

Tentje in de kamer

Je merkt dan dat het gedrag wat je juist wilt veranderen alleen maar sterker wordt. Wat dat betreft trek je met zijn tweeën aan een touw. Hoe meer jij je zoon naar jouw kant wilt trekken, des te harder trekt hij jou zijn somberheid in. In zo’n geval is het goed om je kind een plek in huis te geven waar hij somber mag zijn. Daarmee geef je geen oordeel over zijn gedrag, maar geef je er een plaats aan. Sommige ouders zetten daarvoor een speeltentje in de kamer neer, waar hun kind zich in kan terugtrekken. Of ze geven een leunstoel met lekker zachte kussens voor dit doel. Je geeft daarmee aan: dit is jouw holletje en daar mag je verdrietig zijn. Straks is het weer voorbij en kom je weer bij ons. Je kunt ook tegen je kind zeggen: ‘Als jij uit school komt, dan gaan we lekker samen op de bank zitten’. Verder niets. Gewoon zitten en tegen elkaar aanhangen. Ook daarmee geef je je kind toestemming om somber te zijn, maar troost je hem met je aanwezigheid. Je probeert dan niet om je kind op te beuren, maar bent er gewoon voor hem. Na een half uur sta je op en ga je je eigen werk weer doen. Ook dan heeft het ‘somber zijn’ een plek.

Druk met boodschappen

Je schrijft er niet veel over, dus ik weet jouw situatie ook zo is. Het kan in ieder geval goed zijn om een paar dagen bij te houden op welk moment je het meeste problemen hebt met het gedrag van je kind. Soms kun je dan ontdekken hoe dit komt, door uit te vinden wat er op dat moment allemaal speelt. Kinderen kunnen erg gaan somberen als ze hun verhaal van school niet kwijt kunnen, omdat jij bijvoorbeeld druk bent met boodschappen uitpakken als ze thuiskomen. Als blijkt dat je kind inderdaad vaak somber is als je het even heel druk hebt, dan kun je in de structuur van de dag wat veranderen, zodat er meer rust en aandacht voor hem is.

Niet moe maar boos

Het kan ook zijn dat je kind somber is doordat hij niet goed kan vertellen wat hem dwarszit. Hij kan de woorden er dan niet voor vinden en dat trekt hem de diepte in. Als dat zo is kun je hem bijvoorbeeld helpen door te verwoorden wat je aan hem ziet en wat je denkt dat er zou kunnen zijn. Bijvoorbeeld ‘Ik zie dat je moe thuis bent gekomen, ik denk dat er heel wat gebeurd is op school’. Misschien kan hij dan wél de aansluiting met de rest van het verhaal vinden. En misschien kan hij dan voelen dat hij inderdaad moe is. Of juist niet moe maar boos. Probeer geen verhaal uit hem te trekken met directe vragen, maar omschrijf zijn gevoel en zeg bijvoorbeeld: ‘Ik kan me voorstellen dat het helemaal niet leuk was dat Jim niet wil komen spelen…’ Je kind hoeft er niet op in te gaan, maar kan het wel.

Spel of tekeningen

Het kan zijn dat je kind ergens mee tobt waar hij niet zo gemakkelijk uit kan komen. Iets wat aan hem vreet maar wat hij je niet kan vertellen. Soms kan het helpen om dan niet te gaan praten, maar samen te gaan spelen. Via spel of tekeningen geven kinderen soms veel informatie over hoe ze zich voelen. Je kunt er bepaalde thema’s uit halen. Bovendien kan een kind veel boosheid kwijt als hij lekker met autootjes kan razen, of een toren kan laten instorten. Overigens: blijf je je zorgen maken om zijn somberheid dan is het raadzaam om contact op te nemen met een pedagoog of met de huisarts. Zij kunnen nagaan of er een onderliggende reden voor de somberheid is.

Winterdepressie

Tenslotte: sommige kinderen zijn vooral somber in bepaalde tijden van het jaar. Dat kan dan heel direct door een gebrek aan zonlicht komen. Zogenaamde winterdepressies komen geregeld voor. Laat hem dan zoveel mogelijk buiten spelen, vooral als de zon schijnt en het bijvoorbeeld heeft gesneeuwd. Daar kan een kind van opknappen. Er zijn ook speciale lampen in de handel die kunnen helpen deze sombere gevoelens tegen te gaan.