Opvoedingsvragen

Het is bij ons thuis op dit moment heel ongezellig

Mijn tweeling wordt volgende week 4 jaar. Op dit moment is het bij ons thuis erg ongezellig. We voeren de hele dag een gigantische strijd met de kinderen. Ik weet dat dat geen oplossing is, maar we zitten echt met de handen in ons haar. De kinderen gaan de hele dag hun eigen gang en doen precies het omgekeerde van wat ik vraag. Ze halen behoorlijke streken uit: ze lopen weg, ze spuiten het hele huis nat (ja, grappig!), ze plassen in de prullenbak, slaan de hond met een stok, doen elkaar pijn, ze maken dingen kapot. Daarnaast zijn ze verschrikkelijk brutaal en niet alleen tegen ons. We hebben veel dingen geprobeerd: op de trap zitten als ze stout zijn, belonen met bv. een sticker voor goed gedrag, rustig blijven, boos worden, oogcontact maken, een tik uitdelen, noem maar op.

Jullie hebben het behoorlijk zwaar met jullie tweeling dat is duidelijk. Als ik jullie verhaal zo lees krijg ik de indruk dat de tweeling flink aan het uitproberen is hoever ze kunnen gaan. Daar kun je als ouders van alles aan proberen te doen, maar helaas is proberen nooit voldoende.

Kinderen die zover gaan in hun uitdagingen als het huis nat spuiten, in de prullenbak plassen en dieren slaan geven een signaal af dat het niet goed met ze gaat. Natuurlijk hitsen tweelingen elkaar soms op. Maar er zijn grenzen, en jullie kinderen gaan die grenzen over.

Daarom denk ik dat het goed is stil te staan bij wat er precies aan de hand is bij jullie. Het klinkt alsof het niet meer zal helpen om een pedagogisch advies(je) toe te passen, juist omdat jullie tweeling in een cirkel van kattenkwaad terecht is gekomen waar ze niet meer gemakkelijk uit komen. Op de een of andere manier zoeken jullie kinderen jullie aandacht op. En in extreme mate. Daarom raad ik jullie aan eens na te gaan of er de laatste tijd, misschien wel het laatste jaar of de laatste twee jaar dingen gebeurd zijn in jullie gezin die een zware stempel hebben gedrukt op jullie leven.

Dat kan van alles zijn. Misschien een verhuizing, de geboorte van een baby, een ziekte in de familie, het verliezen van een baan of juist zware werkstress, relatieproblemen et cetera. Zulke gebeurtenissen vreten namelijk zoveel energie en aandacht op en zorgen voor zoveel spanningen dat de balans van aandacht en rust in een gezin een stevige tik krijgt. En daar reageren kinderen in een gezin altijd heftig op. Overigens kunnen zulke gebeurtenissen soms ook ‘onderhuids’ zitten. Bijvoorbeeld: wanneer relatieproblemen nog niet boven tafel zijn gekomen, maar wel voelbaar zijn kunnen kinderen daar al op reageren. En wanneer een baby nog niet is geboren merken kinderen al dat er iets aan de hand is.

Los daarvan kan het ook zijn dat de tweeling problemen heeft met elkaar. Soms hebben kinderen te weinig ruimte voor zichzelf waardoor ze zich extreem op elkaar gaan richten. Ze zoeken dan samen de aandacht en lijken elkaar daarin soms zelf op te hitsen. Wat dat betreft is het belangrijk om na te gaan hoeveel ze als ‘tweeling’ worden gezien, en hoeveel als aparte personen. Het kan soms nuttig zijn om de kinderen juist ieder apart te benaderen en niet meer als één geheel.

Een tweeling kan zich namelijk ook heel goed verschuilen achter het tweeling zijn. Als je samen aansprakelijk bent voor iets, hoef je je nooit zélf schuldig te voelen. Want dan heeft de ander het zeker gedaan. Noem ze daarom ook altijd bij de naam als je iets vraagt of hen ter verantwoording roept. Benader ze apart, niet met zijn tweeën. Dan voelen ze heel duidelijk dat je één kind spreekt, en geen twee.

In ieder geval denk ik dat het goed is om na te gaan welk gedrag je goedkeurt en welk gedrag echt niet mag. Maak daarvoor een lijstje voor jezelf. En stel heel duidelijk gevolgen op voor het gedrag dat niet wordt getolereerd. Die gevolgen moet je dan ook doorvoeren, zodat je kinderen merken dat je het meent. Het gaat daarbij niet zozeer om straffen, maar om bijvoorbeeld het kind even een time-out geven, bijvoorbeeld op zijn kamer of in de gang.

Probeer echter ook na te gaan in welke situatie je kinderen kattenkwaad gaan uithalen. Wat dat betreft kun je veel hebben aan het SGG schema, of wel Situatie-Gedrag-Gevolg. Als je een bepaald gedrag wilt veranderen kun je enerzijds iets aan de situatie veranderen die ertoe leidde. En anderzijds kun je het gevolg veranderen. Want zowel de aanleiding als het gevolg zorgen ervoor dat gedrag ontstaat.

Wat betreft de situatie: als je een tweeling hebt die elkaar opstookt kan het heel belangrijk zijn om te zorgen dat ze veel meer apart van elkaar te doen hebben. En dat ze ook apart aandacht van jou als ouder krijgen. Verder is het belangrijk om te zorgen dat ze meer toezicht hebben, zodat ze extreme situaties niet meer kunnen aangaan. Dat helpt al om gedrag te voorkomen. Als je wilt weten welke situaties voor jullie tweeling gelden, dan is het goed om eens een paar dagen een dagboekje bij te houden waarin je precies opschrijft wat je tweeling aan kattenkwaad uithaalt, hoe laat het dan is, wie er aanwezig is, wat de aanleiding was en wat jij hebt gedaan uit reactie.

Je krijgt dan een goed overzicht van de situaties die kritiek zijn. Dat kan ook met bepaalde momenten op de dag te maken hebben. Bijvoorbeeld momenten waarop je het druk hebt en even niet kunt opletten. Of momenten waarop de tweeling moe en chagrijnig is of geen aandacht krijgt. Met wat praktische wijzigingen ben je dan vaak een stuk verder. Wat het laatste deel van het SGG schema betreft: het gevolg. Dat is een heel belangrijk punt. Kinderen doen namelijk heel vaak nare dingen omdat ze er aandacht mee krijgen. Ze vinden het prima om aandacht te krijgen, ook al is dat een boze reactie of een huilbui of een mopperbui. Aandacht is aandacht. Wat dat betreft blijft het belangrijk om na te gaan wat je zelf precies doet, of wat anderen doen uit reactie. Geef je veel aandacht in tijdsduur, dan zullen kinderen het gedrag blijven herhalen.

Ook hier geldt: liefst zo kort en saai mogelijk reageren. En voorspelbaar zodat kinderen na een paar weken weten wat je doet. En dan weten ze ook dat het geen uitdaging meer vormt om het gedrag te vertonen. Alleen… dit doen ze enkel wanneer ze de aandacht in de tussentijd op een prettigere manier hebben gekregen. Want de hoeveelheid aandacht die ze nu negatief zoeken willen ze toch hebben, en hebben ze ook nodig.

Geef die aandacht dus toch in de vorm van gezellig praten, zingen, voorlezen, spelletjes doen of ergens heen gaan. En koppel dat aan positief gedrag, iets wat ieder kind wel vertoont. Zo leert je tweeling gaandeweg dat er andere manieren zijn om aandacht te krijgen. Zorg ook dat ze die aandacht apart voldoende krijgen. Hierdoor hoeven ze zich minder als tweeling te manifesteren.

Tenslotte: aandacht kan lastig zijn met een druk gezin. Toch blijft het belangrijk om je te realiseren dat kinderen de aandacht niet alleen willen hebben, maar ook nodig hebben. Merk je dat dit juist een probleem aan het worden is, dan zou het goed kunnen zijn dat je tweeling met het kattenkwaad wil zeggen: ‘hé wij zijn er ook nog’. Of dat zo is kan ik uiteraard niet zeggen. Maar het kan de moeite waard zijn het een en ander eens goed door te nemen met een pedagoog bij je in de buurt.

Samen kun je dan een gedegen plan uitstippelen om de problematiek met je kinderen aan te pakken. Ga bijvoorbeeld eens praten met de opvoedkundige van een opvoedbureau of het consultatiebureau of bespreek de situatie met je huisarts.