Opvoedingsvragen

Hij luistert echt niet

Mijn zoontje is 1,5 jaar, en luistert echt niet! Ik word wel eens heel erg boos, tik voor zijn broek, of op zijn hand, maar het deert hem niet. Hij lacht naar me en denkt volgens mij dat het een spelletje is. Het is vreselijk vermoeiend, de hele dag agentje spelen. Is het de leeftijd?

Inderdaad, dat is de leeftijd. Een kind van anderhalf kan nog niet goed luisteren. Daartoe is hij nog niet in staat. Daarbij komt dat hij oorzaak en gevolg nog niet goed aan elkaar kan koppelen en zeker niet kan voorspellen.

Dus als je hem iets af wilt leren door hem te straffen, zal hij niet begrijpen wat je aan het doen bent. Geef je bijvoorbeeld een tik op zijn broek, dan zal hij bij een zachte tik inderdaad denken dat het een spelletje is, en de link met zijn gedrag ervoor absoluut niet leggen. Geef je echter een harde en pijnlijke klap, dan zal hij enorm schrikken en gaan huilen. Hij snapt dan helemaal niet waarom je hem pijn doet.

Sommige kinderen gaan dan ook terugslaan, omdat ze je beginnen te imiteren. Ze begrijpen niet dat je een tik geeft omdat je probeert je kind iets af te leren. Daarom heeft het niet veel zin om op die manier op een dreumes te reageren. Bovendien is het voor jezelf heel vervelend als je boos wordt en geen enkele ouder heeft er plezier in om een kind een tik te geven. Maar wat moet je dan doen met de opvoeding? Een dreumes kan nog niet goed luisteren omdat voor luisteren allerlei belangrijke stappen gedaan moeten worden, waarbij bij elk stapje een kink in de kabel kan komen. Afhankelijke van de fase waarin je kind een probleem met het ‘luisteren’ heeft kun je je aanpak aanpassen. Zo moet je om te luisteren de volgende dingen kunnen:

  1. Horen dat er iets tegen je gezegd wordt (het gehoor moet in orde zijn wat bij kinderen met veel middenoorontstekingen nogal eens lastig is. Merk je dat je kind altijd slecht op je reageert dan is het de moeite waard zijn gehoor eens te laten testen.
  2. Tot je door laten dringen dat de geluiden die je waarneemt taal zijn, en voor jou bedoeld zijn. (veel kinderen horen je wel, maar het dringt niet tot ze door dat jij iets tegen hen zegt. Dat is vooral zo bij kleine kinderen. Een dreumes zal je niet meer ‘horen’ als je verder dan anderhalve meter verwijdert bent. Meestal is het het beste om bij een dreumes door de knieën te gaan zodat je in zijn ogen kunt kijken, vlak bij hem te zijn en hem aan te raken, zodat je echt zijn aandacht krijgt, voordat je iets gaat zeggen. Zie je dat je dreumes naar een speeltje in zijn handjes kijkt, leg dat dan even weg zodat je echt zijn volledige aandacht hebt).
  3. De taal begrijpen, snappen wat de boodschap die je net hebt gehoord betekent. (sommige kinderen horen je wel, het dringt ook wel door, maar de taal vliegt ook net zo gemakkelijk weer het hoofd uit zónder dat het kind er iets mee gedaan heeft. Het helpt dan om het kind te laten herhalen wat je hebt gezegd, als hij daar al toe in staat is. Zeg anders zelf nog een keer wat je precies van je kind wilt. Gebruik simpele woorden, kleine zinnetjes, praat rustig, en vul je taal aan met gebaren en lichaamstaal. Kinderen snappen je uitstraling vaak beter dan wat je zegt).
  4. De boodschap in je hoofd omzetten in taal zodat je antwoord kunt geven: veel kinderen horen je wel, snappen je ook wel, maar begrijpen niet dat jij op een antwoord zit te wachten. Ze kijken je alleen maar aan, of gaan daarna zonder te reageren door met hun speeltje, waardoor je als ouder niet weet of er wel geluisterd is. Het helpt dan om het kind weer even aan te kijken, aan te raken en te zeggen wat je wilt horen. Bij kleintjes is dat overigens niet altijd goed mogelijk, omdat ze nog niet genoeg taal tot hun beschikking hebben. Ze zullen dan door hun handelen moeten laten zien dat ze je begrepen hebben.
  5. De boodschap omzetten in actie. Als je wilt dat een kind stopt met spelen, zal hij dus zijn speeltje neer moeten leggen. Als je wilt dat hij komt eten, moet hij naar de tafel lopen etc. Dit is de moeilijkste stap voor de meeste kleine kinderen. Ze hebben je gehoord, ze hebben misschien iets gezegd of geknikt… maar ze gaan intussen gewoon door met hun eigen bezigheden. En dit gedrag kan je als ouder wanhopig maken. Ga ervan uit dat kinderen een lange tijd nodig hebben om uit zichzelf tot deze stap te komen. Er zijn ook volwassenen die er nog steeds moeite mee hebben. Wanneer volwassenen achter de computer zitten bijvoorbeeld en er wordt geroepen dat ze moeten eten, dan roepen veel mensen automatisch terug ‘ja ik kom’ maar ze worden daarna snel weer opgeslorpt door het beeldscherm en vergeten hun antwoord ook in daden om te zetten. Heeft je kind hier last van, dan helpt het om hem eerst eens te waarschuwen en te zeggen dat hij zijn spel nog even mag afmaken, en dan na een paar minuten nog eens te komen waarschuwen. Het is voor je kind dan gemakkelijker om zich uit zijn bezigheden los te maken en echt te komen.

Los hiervan helpt het om een kind te belonen als hij wél luistert. Al komt dit maar sporadisch voor op een dag, je zult merken dat belonen van dit positieve gedrag bij een kind uiteindelijk zal leiden tot meer luisteren. Zorg tegelijkertijd dat je geen aandacht meer geeft als je kind niet luistert.

Ga dus niet eindeloos mopperen of boos worden. Want ook dat is aandacht, en je bent er vaak veel tijd mee kwijt. Tijd die je kind als waardevolle aandacht ziet. En dat zorgt dan weer voor het in stand houden van negatief gedrag. Ben je vaak aan het mopperen op een kind dat niet luistert, dan leer je hem in feite aan dat hij vooral door moet gaan met niet luisteren. Want dan komt mama steeds weer bij je om te mopperen. En kleine kinderen vinden dat ook goed genoeg.